Uttarajjhayana v28.p235
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p235
- Language
- Sanskrit
v28.p235
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-7/196 sucirācchabdaḥ prabhūtatvamevāha, tato'yamartha:-anāgatāddhāyāṃ prabhutāyāmapi, bāhulyāccetthamuktam, anyathā hi kecidekabhavenaiva tata uddhṛtya muktimapyāpnuvantyeveti sūtrārthaḥ | itthaṃ paścānupūrvyapi vyākhyāṅgamiti paścādukte'pi mūlahāriṇyupanayamupadī mūlapraveśinyabhidhātumāha-'yadvā vipakṣāpāyaparijñānatayaivopādaye pravṛttiriti paścāduktamapi mūlahāriṇamādāvupadaśryaitadāhamū.(197) evaṃ jiyaṃ sapehāe, tuliyā bālaṃ ca paṃḍiyaṃ |
mūliyaṃ te pavissaṃti, mānusaṃ joṇimiti|| vṛ. 'evam' uktanītyā 'jie'tti subbyatyayājjitaṃ lolatayā śāṭhyena ca devamanujatve hāritaṃ bālamiti prakramaḥ, 'sapehāe'tti samprekṣya samyagālocya, tathā tolayitveva tolayitvāguṇadoṣattayā paribhāvya, yadivaivaṃ jitaṃ samyag-aviparītā prekṣā-buddhiḥ samprekṣā tayā tolayitvā, kam?- 'bālaṃ' casya bhinnakramatvāt 'paṇḍitaṃ ca' tadviparītam, athavā manuṣyadevagatigāminam, iha ca dvitīyavyākhyāyāmevaṃ jitamiti bālasya viśeṣaṇaṃ, na paṇḍitasya, asambhavāt, tathā ca sati mūle bhavaṃ maulikaṃ-mauladhanaṃ te praveśayantīva praveśayanti, mūlapraveśavaṇiksadṛśāsta ityabhiprāyaḥ, ye kimityāha-'mānussaṃ'ti manuṣyāṇāmiyaṃ mānuṣī tāṃ yonim' utpattisthānam 'āyānti' āgacchanti, bālatvaparihāreṇa paṇḍitatvamāsevamānā ye ta iti sūtrārthaḥ || mū.(198) vemāyāhiṃ sikkhāhiṃ, je narā gihi suvvayā|
uviṃci mānusaṃ joṇī, kammasaccā hu pāṇiṇo| vṛ.vividhā mātrā-parimāṇamāsāṃ vimātrā:-vicitraparimāṇāḥ tābhiḥ parimāṇaviśeṣamāśritya visadṛśībhiḥ, 'śikṣābhiḥ' prakṛtibhadrakatvādyasarūpābhiḥ, uktaṃ hi-"cauhi ṭhāṇehiṃ jīvā manuyāuṃ baṃdhaṃti, taṃjahā-pagatibhaddavāe pagativinīyayāe sānukkosayāe amacchariyā"tti 'ye' ityavivakṣitaviśeṣāḥ 'narāḥ' puruṣāḥ 'gṛhiṇaśca' te gṛhasthāḥ 'suvratāśca' dhṛtasatpuruṣavratāḥ, te hi prakṛtibhadrakatvādyabhyāsānubhāvata eva na vipadyapi vipīdanti sadācāraṃ dhā nāvadhīrayantītyādiguṇānvitāḥ, idameya ca satāṃ vrataṃ, laukikā apyāhuḥ
"vipadyuccaiḥ stheyaṃ padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ, priyā nyāyyā vṛttirmalinamasubhaṅge'pyasukaram | asanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyastanudhanaḥ, satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamasidhārāvratamidam ? ||"
āgamavihitavratadhāraṇaṃ tvamīṣāmasambhavi, devagatihetutayaiva tadabhidhānāt, ta īdṛśāḥ kimityāha-upayanti 'mānusaṃ'ti mānuṣīṃ-mānuṣasambandhinīṃ 'yonim' uktarūpāṃ karmaṇāmanovākkāyakriyālakṣaṇena satyā-avisaṃvādināḥ karmasatyāḥ, 'huḥ' avadhāraṇe, tataḥ karmasatyāḥ eva santaḥ, tadasatyatāyāstiryagyonihetutvenoktatvāt, tathā ca vācaka:
"dhūrtā naikṛtikāḥ stabdhā, lubdhāḥ kārpaṭikāḥ śaṭhāḥ|
vividhāṃ te prapadyante, tiryaggoniṃ duruttarām ||" ityādi, pāṭhāntarataśca karmasu' arthānmanuṣyagatiyogyakriyārūpeṣu saktā-abhiṣvaṅgavantaḥ karmasaktāḥ prāṇinaḥ-jīvāḥ, iha ca naragrahaṇe'pi prāṇigrahaṇaṃ devādiparigrahārthamiti na punaruktam| yadivā-vimātrādibhiḥ śikṣābhirye narā gṛhisuvratāḥ yattadonityābhisambandhāt te mānuṣī
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit