Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p237

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p237

Language
Sanskrit

v28.p237

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-7/200 devatvalakṣaṇaḥ tadā kathamayaṃ jānānā'pi janturjīyate?, ata āha-jīyamāno na saṃvitte, kimuktaṃ bhavati?-yadyasau jīyamāno jānīyāttadā tadupāyaparatayā na jīyeta, yadā tvasau viṣayavyāmohato na jānīte tadā jīyata eveti kimatra citram ? iti sūtrārthaḥ | samudradṛṣṭāntamāha-- mū. (201) jahā kusagge udayaṃ, samuddeṇa samaṃ miṇe|
evaṃ mānussagā kāmā, devakāmāna aṃtie| vṛ.'yathā' iti dṛṣṭāntopanyāse, kuśo-darbhaviśeṣastasyāgraṃ-koṭi: kuśāgraṃ tasmin 'udakaṃ' jalaṃ, tatkimityāha-'samudreṇa' iti tātsthyāttadyapadeśa' itinyāyāt samudrajalena 'samaṃ' tulyaṃ 'minuyāt' paricchindyāt, tathā kimityāha-'evam' uktanītyā 'mānuṣyakā: kāmāḥ' manuṣyasambandhinaḥ kāmā-viṣayāḥ, mānuṣyaviśeṣaṇaṃ tu teṣāmevopadeśārhatvādviśiṣṭabhogasambhavācca, 'devakāmānāṃ' divyabhogānām 'antike samīpe, kṛtā iti śeṣaḥ, dūrasthitānāṃ hi na samyagavadhāraṇamityevamāha, kimuktaṃ bhavati ?-yathā'jñaḥ kaścit kuśāgrasthitaṃ jalabindumālokya samudravanmanyate, evaṃ mūḍhāścakavādimanuṣyakāmān divyabhogopamān adhyavasyanti, tattvatastu kuśāgrajalavindoriva samudrānmanuṣyakāmānāṃ divyabhogebhyo mahadevāntaramiti sūtrārthaḥ || mū. ( 202) kusaggamittā ime kāmā, sanniruddhami āue|
kassa heuṃ purā kāuṃ, jogakkhemaṃ na saṃvide? || vṛ. kuśāgraśabdena kuśāgrasthito jalabindurupalakṣyate, tanmātrā:-tatparimāṇāḥ 'ime' iti pratyakṣā: 'kāmāḥ' prakṛtatvānmuṣyaviṣayāḥ, kadā ya ityāha-'sanniruddhe' atyantasaṃkṣipte, yadvā sam-ekībhāvena niruddhe-adhyavasānādibhirupakramaṇakāraṇaivaṣṭabdhe 'āyuṣi'jīvite, anena manuṣyāyuṣo'lpatayā sopakramatayā vā kāmānāmalpatvamuktaṃ, samṛddhayādyalpatopalakṣaṇaṃ caitada, asmiṃstvartha ukta divyakāmāstu jaladhilatulyā ityarthādgamyate, 'kassa heḍaṃti sūtratvāt kaṃ hetuṃ-kāraṇaṃ 'purā kāuṃti tata eva puraskṛta-āśritya, alabdhasya lābho-yogo labdhasya ca paripālanaṃ-kṣemo'nayoḥ samāhāro yogakṣema, ko'rthaḥ ?-aprāptaviśiṣṭadharmaprāpti prāptasya ca paripālanaṃ 'na saṃvitte' na jānīte, jana iti śeṣaḥ, tadasaṃvittau hi manuṣyaviṣayābhiṣvaṅga eva hetuḥ, te ca dharmaprāpyadivyabhogāpekṣayaivaṃprāyāḥ, tatastattyāgato viṣayābhilāṣiṇāpi dharma eva yatitavyamityabhiprāyaḥ, yadvā-yataḥ kuśāgramātrā-darbhaprāntavadatyalpā ime kāmāḥ, te'pi na palyopamādiparimitau drādhīyasyāyuṣi, kintu 'sanniruddha' saṃkṣipte āyuṣi, tataḥ 'kassa heuṃ'ti kasmāddhetoḥ puraskṛtyeva puraskṛtya mukhyatayā'ṅgīkṛtya, asaṃyamamiti śeṣaḥ, yogakṣemam' uktarūpaṃ na saṃvitte, bhāvārthastvabhihita eveti sūtrārthaḥ| ___ itthaṃ dṛṣṭāntapañcakamuktaṃ, tatraca prathamamurabhradṛṣṭāntena bhogānāmāyatāvapāyabahulatvamabhihitam,
āyatau cāpāyabahulamapi yanna tucchaṃna tatparihartuṃ śakyata iti kākiṇyāmraphaladṛṣṭāntatastucchatvaṃ, tucchamapi ca lābhacchedātmakavyavahāravijñatayā''yavyayatolanākuśala eva hātuṃ śakta iti vaṇigvyavahārodāharaṇam, āyavyayatolanā'pi ca kathaṃ kartavyeti samudradṛṣṭāntaḥ, tatra hi divyakāmānāṃ samudrajalopamatvamuktaṃ, tathā ca tadupārjanaṃ mahānāyo'nupārjana tu mahān vyaya iti tattvato darśitameva bhavati|| ihaca yogakṣemāsaṃvedane kāmānivṛtta eva bhavatīti tasya doṣamāha

Linked texts (1)