Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p244

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p244

Language
Sanskrit

v28.p244

vipākakaṭukātmakaṃ tadviṣayaṃ doṣamiti gamyate, na 'lipyate' karmmaṇā nopadihyate, kāmadoṣajñasya teṣu prāyaḥ pravṛtterabhāvāditi bhāvaḥ, tāyate trāyate vā rakṣati durgaterātmānam ekendriyādiprāṇino vā'vaśyamiti tāyī trāyī veti sūtrārthaḥ | itthaṃ granthatyāgino guṇamabhidhāya vyatireke doṣamāhamū. (213 ) bhogāmisadosavisanne hiyanisseyasabuddhivoccatthe | bāle ya maṃdie mūḍhe bajjhai macchiyā va khelaṃmi ||
vṛ. bhujyanta iti bhogāḥ - manojñāḥ śabdādayaḥ te ca te āmiṣaṃ cātyantagṛddhihetutayā bhogāmiṣaṃ tadeva dūṣayatyātmānaṃ duḥkhalakṣaṇavikārakaraṇena bhogāmiṣadoṣastasmin viśeṣeṇa sanno - nimagno bhogāmiṣadoṣaviṣaṇṇaḥ, yadvā-bhogāmiṣasya doṣā bhogāmiṣadoṣāḥ te ca tadāsaktasya vicitra-śleśā apatyotpattau ca tatpālanopāyaparatayā vyākulatvādayastairviṣaṇṇo-viṣādaṃ gato bhogāmiṣadoṣaviṣaṇṇaḥ, āha ca-
"jayā ya kukkuḍuṃbassā, kutattīhiṃ vihammai | hatthīva baṃdhaṇe baddho, sa pacchā paritappai || 1|| puttadāraparikkinno, mohasaṃtāṇasaṃtato |
paṃkosano jahā nāgo, sa pacchā paritappati || 2|| " tti |
'hiyanissesabuddhivoccatthe 'tti hitaḥ - ekāntapathyo niḥśreyaso - mokṣaḥ anayoḥ karmadhāraye hitaniḥ śreyasaḥ, --yadvā hito-yathābhilāṣitaviṣayāvāptyā'bhyudayaḥ niḥśreyasaḥ sa eva tayordvandvaḥ, tataśca tatra tayorvā 'buddhiḥ' tatprāptyupāyaviṣayā matiḥ tasyāṃ viparyayavān sā vā viparyastā yasya sa hitani:śreyabuddhiviparyastaḥ viparyastahitaniḥ śreyasabuddhirvā, viparyastaśabdasya tu paranipātaḥ prāgvat, yadvā viparyastā hite niḥśeṣā buddhiryasya sa tathā, bālaśca-ajñaḥ 'maṃdie 'tti sūtratvānmando - dharmakāryakaraṇaṃ pratyanudyataḥ 'mūḍho' mohākulitamānasaḥ, sa evaṃvidhaḥ kimityāha'badhyate' śliṣyate'rthājjñānāvaraṇādikarmmaṇā makṣikeva 'khele' śleṣmaṇi, rajaseti gamyate, idamuktaṃ bhavati - yathā'sau tatsnigdhatāgandhādibhirākṛṣyamāṇā tatra majjati, magnā ca reṇvādinā badhyate, evaṃ janturapi bhogāmiṣe magnaḥ karmmaṇeti sūtrārthaḥ || nanu yadyevamamī bhogāḥ karmmabandhakāraṇaṃ kiṃ naitān sarve'pi jantastyajantītyāha

duppariccayā ime kāmā no sujahā adhīrapurisehiṃ | aha saṃti suvvayā sāhū je taraṃti ataraṃ vaṇiyā va ||
vṛ. duḥkhena - kṛcchreṇa parityajyante - pariḍriyanta iti duṣparityajā: 'ime' pratyakṣata upalabhyamānāḥ 'kāmā:' bhogāḥ 'no' naiva 'sujaha' tti sūtratvāt sukhena - anāyāsena hīyanta iti suhānā :sutyajā:, viṣasampṛktasnigdhamadhurānnavad, kai: ? - 'adhīrapuruṣaiḥ' abuddhimadbhirasattvairyā naraiḥ, puruṣagrahaṇaṃ tu ye tāvadalpavedodayatayā sukhenaiva tvaktāraḥ sambhavanti tairapyamī na sukhena tyajyante, āstāmatidāruṇastrīpaṇḍakavedodayā''kulitaiḥ, strīnapuṃsakairiti | yacceha duṣparityajā ityuktvā punarna suhānāḥ ityuktaṃ tadatyantadustyajatākhyāpakaṃ prapañcitajñavineyānugrāhakaṃ veti apunaruktameva, adhīragrahaṇena tu dhīraiḥ sutyajā evetyucyate, ata evāha- 'atha' ityupanyāse
28/16

Linked texts (1)