Uttarajjhayana v28.p257

v28.p257

uttarādhyayana-mūlasūtram - 1-9 / 230
'dharme' cāritradharme 'putraṃ' sutaṃ ' sthāpayitvā' niveśya, kva ? - rājye 'abhiniṣkrāmati' dharmābhimukhyena gṛhasthaparyāyānnirgacchati, smetīhāpi śeṣa:, tataśca prajitvānityarthaḥ, prāgvat tivyatyayena vā vyākhyeyaṃ, 'nami:' namināmā rājā pṛthivīpatiriti sūtrārthaḥ || syādetat kutrāvasthita: ? kīdṛśān vā bhogān bhuktvā sambuddhaḥ ? kiṃ vā'bhiniṣkrāman karotītyāhaso devalogasarise aṃteuravaragato vare bhoe | bhuṃjittu namī rāyā buddho bhoge pariccayai ||

vṛ. ‘saḥ' ityanantaramuddiṣṭaḥ 'devalogasarise 'tti devaloka bhogaiḥ sadṛśā devalokasadṛśāḥ, mayūravyaṃsakāditvānmadhyapadalopī samāsaḥ, 'aṃteupavaragato' tti varaṃ pradhānaṃ tacca tadantaḥ puraṃ ca varāntaḥpuraṃ tatra gataḥ - sthito varāntaḥpuragataḥ, prākṛtatvācca varaśabdasya paranipātaḥ, varāntaḥ puraṃ hi rāgaheturiti tadgatasya tasya bhogaparityāgābhidhānena jīvavīryollāsātireka uktaḥ, tatrāpi kadācidvarāḥ śabdādayo na syuḥ tatsambhave vā subandhuriva kutaścinimittānna bhuñjītāpītyāha'varān' pradhānān 'bhogān' manojñaśabdādīn 'bhuktvā' āsevya 'namiḥ ' namināmarājā 'buddhaḥ ' vijñātatattvaḥ ‘bhogāna' uktarūpān parityajati, smeti śeṣaḥ | iha punarbhogagrahaṇamativismaraṇaśīlā apyanugrāhyā eveti jñāpanārthamiti sūtrārthaḥ || kiṃ bhogāneva tyaktvā'bhinikrāntavān ? mū. ( 232 ) mihilaṃ sapurajanavayaṃ balamorohaṃ ca pariyaṇaṃ savvaṃ |
ceccā abhinikkhaṃto egatamahiṭṭhio bhayavaṃ ||
vṛ. 'mithilāṃ' mithilānāmnīṃ nagarīṃ, saha pūraiḥ - anyanagarairjanapadena ca vartate yā sā tathoktā tāṃ na tvekāmeva, 'balaṃ' hastyaśvādi caturaṅgam 'avarodhaṃ' ca antaḥpuraṃ 'parijanaṃ' parivargaṃ 'sarvaṃ' niravaśeṣaṃ, na tu tathāvidhapratibandhānāspadaṃ kiñcideva ' tyaktvā' apahāya 'abhiniṣkrāntaḥ' pravrajitaḥ, ‘egaṃta'tti ekaḥ - advitīyaḥ karmmaṇāmanto yasminniti, mayūravyaṃsakāditvāt samāsaḥ, tata ekānto-mokṣastam‘adhiṣṭhita:' iva āśritavānivādhiṣṭhitaḥ, tadupāyasamyagdarśanādyāsevanādadhiṣṭhita eva vā, ihaiva jīvanmuktyavāpteḥ, yadvaikāntaṃ dravyato vijanamudyānādi bhāvataśca sadā "eko'haṃ na ca me kaścinnāhamanyasya kasyacit |
na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ, nāsau dṛśyo'sti yo mama ||"
-
iti bhāvanāta eka evāhamityanto niścaya ekāntaḥ, prāgvat samāsaḥ, tamadhiṣṭhitaḥ, ' 'bhagavān' iti dhairyavān śrutavān veti sūtrārthaḥ | tatraivamabhiniṣkrāmati yadabhūttadāha-yadivā yaduktaṃ 'sarvaṃ parityajyābhiniṣkrānta' iti, tatra kīdṛk tat tyajyamānamāsīdityāha

kolāhalabbhūtaṃ āsī mihilāe pavvayaṃtaṃmi | taiyā rāyarisimmi namimmi abhinikkhamaṃtaṃmi ||
vṛ. kolāhalaḥ - vilapitā''kranditādikalakalaḥ kolāhala eva kolāhalakaḥ sa bhūta iti - jāto yasmiṃstat kolāhalakabhūtam āhitāderākṛtigaṇatvānniṣṭhāntasya paranipātaḥ, yadivā bhūtaśabda upamārtha:, tataḥ - kolāhalaka bhūtamiti kolāhalakarūpatāmivāpanaṃ hā tāta ! mātarityādikalakalākulitatayā 'āsīt' abhūt mithilāyāṃ sarvaṃ gṛhavihārārāmādīti prakrama:, kva sati ? - ‘pravrajati' pravrajyāmādadāne 'tadā' tasmin kāle, rājā cāsau rājyāva