Uttarajjhayana v28.p309

v28.p309

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-12 / 374 yadivoccāvacāni - vikṛṣṭāvikṛṣṭatayā nānāvidhāni, tapāṃsīti gamyate, uccavratāni vā śeṣavratāpekṣayā mahāvratāni ye munayaścaranti - āsevante, na tu yūyamivājitendriyā aśīlā vā, tānyeva munilakṣaṇāni kṣetrāṇi supeśalānīti prāgvaditi sūtrārtha: || itthamadhyāpakaṃ yakṣeṇa nirmukhīkṛtamavalokya tacchātrāḥ prāhu:
mū. ( 375 ) ajjhāvayāṇaṃ paḍikūlabhāsī, pabhāsase kinnu sagāsi amhaṃ ? | atri evaṃ vinassau annapāṇaṃ, na ya ṇaṃ dāhāmu tumaṃ niyaṃṭhā ! ||
vṛ. adhyāpayanti - pāṭhyantītyadhyāpakāḥ - upādhyāyāsteṣāṃ pratikūlaṃ - pratilomaṃ bhāṣate vaktītyevaṃśīla: pratikūla bhāṣī san prakarṣeṇa bhāṣase- brūṣe prabhāṣase, kimiti kṣepe, turityakṣamāyāṃ, tataśca dhig bhavantaṃ na vayaṃ kṣamāmahe yaditthaṃ bhavān brūte sakāśe - samīpe 'ahaṃ'ti asmākam, apiḥ sambhāvanāyāṃ, 'etat' paridṛśyamānaṃ 'vinaśyatu' kvathitatvādinā svarūpahānimāpnotu ‘annapānam' odanakāñjikādi, 'na ca' naiva 'na'miti vākyālaṅkāre 'dāhāmu' tti dāsyāmastava he nirgrantha ! niṣkriñcana!, gurupratyanīko hi bhavān, anyathā tu kadācidanukampayā kiñcidantaprāntādi dadyāmo'pīti bhāva iti sūtrārthaḥ || yakṣa āha
306
mū. ( 376 ) samiīhiṃ majjhaṃ susamāhiyassa, guttīhi guttassa jiiṃdiyassa | jai me na dāhittha āhesaṇijjaṃ, kimajja jannāṇa labhittha lābhaṃ ? ||
vṛ. samitibhiḥ - īryāsamityādibhirmahyaṃ suṣṭhu samāhitāya samādhimate susamāhitāya guptibhi:manoguptyādibhirguptāya jitendriyāyeti ca prāgvat, sarvatra ca caturthyarthe ṣaṣṭhī, 'yadī' tvabhyupagame 'me' mahyaṃ 'majjhaṃ'tītyasya vyahitatvāt kriyā prati punarupādānamaduṣṭameva 'na dāsyatha' na vitariṣyatha, 'athe'tyupanyāse ānantarye vā, 'eṣaṇīyam' eṣaṇāviśuddhamannadikaṃ kiṃ na kiñcidityarthaḥ, 'ajja'tti adya ye yajñāsteṣāmidānīmārabdhayajñānāṃ, yadvā 'ajja' tti he āryā ! yajñānāṃ 'labhittha'tti sūtratvāllapsyadhve prāpsyadhvaṃ 'lābhaṃ' puṇyaprāptirūpaṃ, pātradānādeva hi viśiṣṭapuṇyāvāptiḥ, anyatra tu tathāvidhaphalābhāvena dīyamānas hānireva, uktaṃ hi
"dadhimadhudhṛtānyapātre kṣiptāni yathā''śu nāśamupayānti | evamapātre dattāni kevalaṃ nāśamupayāntī ||" ti
sūtrārthaḥ | itthaṃ tenokte yadadhyāpakapradhāna āha taducyate
mū. ( 377 ) ke ittha khattā uvajoiyā vā, ajjhāvayā vā saha khaṃḍiehiṃ ? 1 eyaṃ khu daṃḍeṇa phaleṇa haṃtā, kaṃṭhami dhittūṇa khalijja jo ṇaṃ ||
vṛ. ke ‘atre’tyetasmin sthāne 'kṣatrā: ' kṣatriyajātayo varṇasaṅkarotpannā vā tatkarmmaniyuktāḥ ‘uvajoiya’tti jyotiṣaḥ samīpe ye ta upajyotiṣasta evopajyotiṣkāḥ - agnisamīpavarttino mahanasikā ṛtvijo vā 'adhyāpakāḥ ' pāṭhakāḥ, te vā ubhayatra vā vikalpe 'sahe 'ti yuktāḥ, kai: ? - 'khaṇḍikai : ' chātraiḥ, ye kimityāha- 'enaṃ' śravaṇakaṃ 'daṇḍena' vaṃśayaṭhyadinā 'phalena' bilvādinā 'haṃte 'ti hatvā-tāḍayitvā yadvā 'daṇḍene 'ti kūrparābhighātena 'phalena' ca muṣṭiprahāreṇeti vṛddhāḥ, tataśca 'kaṇṭhe' gale 'gṛhītvā' upādāya 'khalejja' tti skhalayeyuḥniṣkāśayeyuḥ, 'yo'tti vacanavyatyayādye itthametadabhighāte niṣkāśane vā śaktāḥ, 'nami'ti