Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p33

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p33

Language
Sanskrit

v28.p33

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 ni.[ 43] abhipeyamanabhipeo paṃcasu visaesu hoi nāyavvo|
anulomā'bhippeo anabhippeo a paḍilobho|| va.'abhipeya'tti abhipretaḥ 'anabhippao'tti casya gamyamānatvādanabhipretaśca, prakramāditaretarasaṃyogaḥ, kimityāha-'pañcasu' viṣayeṣu śabdādipañcakagocare, arthādindriyamanasāṃ tadgrahaṇapravṛttau grāhyagrāhakabhāvaḥ, sa cābhipretārthaviṣayo'bhipretaḥ anabhipretārthaviṣayastvanabhipretaḥ bhavati jñātavyaḥ, āha-āstvevābhipratānabhipratārthaviṣayatvenābhipretaḥ anabhipretaścetaretarasaṃyogaḥ, abhipratānabhipretārthau tu kāviti, atrocyate, 'anuloma' indriyāṇāṃ pramodahetutayā'nukūlaśravayakākalīgītādirabhipretaḥ, anabhipretaśca pratiloma uktaviparītakākasvarādiriti gāthārthaḥ || iha gāthāpaścārddhana manonirapekṣapravṛttyabhāve'pīndriyāṇāṃ prādhānyamāśritya tadapekṣayā'bhiprato'nabhipretaścārtha uktaḥ, samprati mano'pekṣayā tamevāhani.[ 44] savvā osahajuttī gaṃdhajuttī ya bhoyaṇavihī ya|
rāgavihi gīyavāiyavihī abhippeyamanulomo|| vṛ.'sarvāḥ' samastāṃ, ko'rthaḥ?-indriyāṇāmanukūlā: pratikūlāśca, asya cauṣadhayuktyādibhiḥ pratyekaṃ sambandhaḥ, tataśca auṣadhādīnāma-agurukuṅkamādīnāṃ sajjikārājikādīnāṃ ca yuktayo-yojanāni samaviṣamavibhāganītayo vā auṣadhayuktayaḥ, gandhānāṃ-gandhadravyāṇāṃ śrīkhaṇḍādīnāṃ lhasaṇādīnāṃ ca yuktayaḥ gandhayuktayaḥ tāśca, bhojanasya-annasya vidhayaḥ-śālyonādayaḥ kodravabhaktādayaśca bhedāḥ bhojanavidhaya: te ca, 'rogavihigīyavāiyavihi'tti sūtratvādvacanavyatyaye rāgavidhayaśca gītavāditravidhayaśca rāgavidhigītavāditravidhayaḥ, tatra rañjanaṃ rāga:kusumbhādinā varṇāntarāpādanaṃ tadvidhayaḥ-snigdhatvādayo rūkṣatvādayaśca gītavāditravidhaya iti, tatra vidhiśabdasyobhayatra yogāt, gītaṃ-gānaṃ tadvidhayaḥ-kokilārutānukāritvādayaḥ kākasvarānuvidhāyitvādayaśca, vāditrama-ātodyam, iha copacārāttaddhvaniḥ dadvidhayo-mṛdaṅgādisvanāḥ kevalakaraṭikādisvanāśca, caśabdo nṛttādividhisamuccayārthaḥ, ete kimityāha-'abhippeyaṃ'ti abhipretārthā ucyante, kīdṛśāḥ santa ityāha-anulomāḥ, ko'rthaḥ? śubhā aśubhā vā mano'nukūlatayā pratibhāsamānāḥ, etenaitadapyāha-yathaita eva deśakālāvasthādivaśato vicitrābhisandhitayā jantūnāṃ manaso'nanulomāḥ santo'nabhipreto'rthaḥ |
itthaṃ vyākhyānato viśeṣapratipattimāśrityendriyāpekṣayā mano'pekṣayā ca bhedenābhipreto'nabhipretaścārtho vyākhyātaḥ, athavā'nantaragāthāpaścārddhanāviśeṣaṇendriyāṇāṃ manasaścānukūlo'bhipreto'rthaḥ itarastvanabhipreta uktaḥ, etadgāthayā'pi sa eva viśeṣato darśita iti vyākhyeyam, atra casarvā iti sarvaprakārā anulomā iti cendriyamanasāmanukūlā:, śeṣa prāgvat| upekṣaṇīyasya tvihānabhidhānaṃ nayasya kasyacinmatenānabhipreta eva tasyāntarbhāvāditi gāthārthaḥ| ukto'bhipretānabhipretabhedarūpa itaretarasaṃyogaḥ, sāmpratamamumevābhilāpaviṣayamāhani.[45] abhilāve saṃjogo davve khitte akālabhāve a|
dugasaṃjogāīo akkharasaṃjogamāīo|| vṛ. 'abhilāpa:' uktasvarūpaḥ, tadviṣayaḥ 'saṃyogaḥ' prakramādabhilāpetaretarasaṃyogaḥ, ayaṃ

Linked texts (1)