Uttarajjhayana v28.p39
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p39
- Language
- Sanskrit
v28.p39
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 anyathā'pi ca tribhiḥ sambhavati, tadyathā-audayikena manuṣyatvena kṣāyikeṇa jñānena pāriṇāmikena jīvatvena, ayaṃ ca kevalinām, uktaṃ hi-"udaiyakhaiyappariṇāmiya bhāvā hoṃti kevalīṇaṃ tu" prāguktabhāvobhayena ca siddhānāmeva, uktaṃ hi-“khāiya taha pariṇāmā siddhāṇaṃ hoṃti nāyavvā" evaṃ caite pañcakatrikadvikasaṃyogabhaṅgāstrayaḥ pūrve ca dvādaśeti mīlitāḥ pañcadaśa sambhavanti, eta eva cāviruddhasānnipātikabhedāḥ pañcadaśa tatra tatrocyante, tathā cāhuḥ
. "ee saṃjoeṇaṃ bhāvā pannarasa hoti nāyavvā|
kevalisiddhavasamaseḍhiesu savvāsu ya gaīsu||" āha-evaṃ sānnipātikenaivātmanaḥ sadā saṃyogasambhavāt kathaṃ ṣaḍvidhatvamātmasaṃyogasya?, ucyate, sahabhāvitye'pi bhāvanāṃ yadaikasya prādhānyaṃ vivakṣyate tadaikenāpyātmasaṃyogasambhava ityadoṣa iti gāthārthaḥ || bāhyasambandhanasaṃyogamāhani.[56] nāmaṃmi akhittaṃmi a nāyavvo bāhiro ya(u) saṃjogo|
kālena bāhiro khalu mīso'vi ya tadubhae hoi|| vṛ. 'nāmnā' vastvabhidhāyidhvanisvabhāvena, cakārāt dravyeṇa kṣetreṇa cākāśadeśātmakena, prākṛtatvāt, tṛtīyārthe saptamī, prakṛtatvāt saṃyogaḥ, kimityāha-jñātavyaḥ bāhyaviṣayatvād, 'bāhyaḥ' tuḥ punararthaḥ 'saṃyoga' iti sambandhanasaṃyogaḥ, kālena' iti casya gamyamānatvāt kālena ca samayā''valikādinā, tata eva saṃyogo-bāhyasambandhanasaṃyogaḥ 'khalu' niścitaṃ, jñātavya iti yojyam, idamihaidamparyam-yaḥ puruṣāderdevadattānāmnā sambandho'yaṃ devadatta ityādiḥ dravyeṇa cadaṇḍītyādiḥ kṣetreṇāraṇyajo nagaraja ityādi kālena dinajo rajanija ityādi, sasarvo nāmādibhirbādyaireveti bāhyaḥ sambandhanasaṃyogaḥ, bhāvena tu saṃyoga ātmasaṃyogatvenokta eva, bhaviturananyatvāt, bhāvasya, anyathā tasyābhāvatvaprasaṅga itīha tasyānabhidhānaṃ, tathā kālena bāhya iti cabhinnavākyatākaraṇaṃ keṣāñcinmatena kālasyāsattvakhyāpanārthaṃ, yadvā nāmni kṣetra iti ca viṣayasaptamyeva, yo hi yena saha bhavati sa tadviṣaya evetikṛtvā| __ āha-nāmno'pyabhilāpatvāt tadviṣayo'pi saṃyogo'bhilāpasaṃyogaḥ, sacokta eveti kathaṃ na paunaruktyam?, ucyate, abhilāpasāmānyaviṣayo'bhilāpasaṃyogaḥ, ayaṃ tu sambandhanasaṃyogasya prakṛtatvāt tasya ca sakaṣāyajīvasambandhitvāt, vakṣyati hi-"saṃbaṃdhaṇasaṃjogo kasāyabahulasya hoi jīvassa" tti, kasyacinnāmnyapyabhiṣvaṅgasambhavādabhiṣvaṅgahetvabhilāpaviṣaya eveti na paunaruktyaṃ, 'mīso'viya'tti 'apiḥ' punararthe, 'caḥ' pūraṇe, tato miśraviṣayatvānmiśraḥ sambandhasaṃyogaḥ punarjātavyaḥ, yaḥ kīdṛgityāha-'tadubhae'tti prāgvattadubhayena-ātmabāhyalakṣaṇena tadubhayasmin voktarūpa eva bhavati, yaḥ saṃyoga iti śeṣaḥ, yathā-krodhī devadattaḥ krodhī kauntiko mānī saurāṣṭraḥ krodhī vāsantikaḥ, atra krodhādibhiraudayikabhāvāntargatatvenātmarūpairnāmādibhistvātmano'nyatvena bāhyarūpaiḥ saṃyoga ityubhayasambandhanasaṃyoga ucyate| - nanvevaṃ na kadācinnāmādivikalairaudayikādibhiraudayikādirahitairyā-nāmādibhirātmanaḥ saṃyoga iti sarvadobhayasambandhanasaṃyoga eva prāptaḥ, satyametat, kintu vakturabhiprāyavaicitryātkadācidaudayikādibhiḥ kadācinnāmādibhiḥ kadācittadubhayena saṃyogavivakṣeti nātmaparobhaya