Uttarajjhayana v28.p40
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p40
- Language
- Sanskrit
v28.p40
adhyayanaṃ-1,[ ni. 56] sambandhanasaṃyogatrayavirodha iti gāthārthaḥ || prakārāntareṇa bāhyasambandhanasaṃyogamāhani.[57] āyariya sīsa putto piyā ya jananī ya hoi dhūyā ya|
bhajjā pai sīuṇhaṃ tamujjachāyā''yave ceva || vṛ.āṅityabhivyāptyā maryādayā vā svayaṃ pañcavidhācāraṃ caratyācārayati vā parān ācaryate vā muktyarthibhirāsevyata iti ācāryaḥ, anyatrāpī'ti vacanāt kartarikarmaṇi vā kṛtyapratyayaḥ, tathā śāsituṃ śakyaḥ śiṣyaḥ punāti piturācārānuvartitayā''tmānamiti putraḥ pāti-rakṣatyapatyamiti pitā sa ca janayati-prādurbhāvayatyapatyamiti jananī sā ca bhavati bāhyasambandhanasaṃyogaviṣayatvābāhyasambandhanasaṃyoga iti vṛddhāḥ, idaṃ ca sarvatra yojyaṃ, dogdhi ca kevalaṃ jananī stanyārthamiti duhitā, tataśca 'duhitari dho hilopaśca' itivacanādāderdhatve hilope ca 'udūt supuṣpotsavot-sukaduhitṛṣu" iti vacanāt, uta ūttve ca dhūyā, sāca, cakāratrayaṃ pūraṇe, bhriyate, poṣyate bharteti bhāryā pāti-rakṣati tāmiti patiḥ styāyate dhātūnāmanekārthatvāt kaṭhinībhavatyasmin jalāditi śītam upati-dahati jantumiti uṣṇaṃ tamayati-khedayati janalocanānīti tamaḥ auṇādiko'san 'ujja' tti ārṣatvāduddyotayatīti uddyotaḥ pacāditvādac, chūyati chinatti vā''tapamiti chāyā, ā-samantāttapati saṃtāpayati jagaditi āpataḥ, caśabdo rājabhṛtyādyanuktāśeṣasambandhisamuccaye, lakṣaṇānupapattau ca sarvatra nairukto vidhiḥ, supaśca yatrāśravaṇaṃ tatra prāgvalluk, idamatraidamparyam___ ācāryaḥ śiṣyādanyatvena bāhyaḥ, tato yastena śiṣyasya saṃyogaḥ śiṣya ityuriktavaśyamācāryamākṣipati yasyāyaṃ śiṣya ityākṣepyākṣepakabhāvalakṣaṇaḥ sa bāhyenetikṛtvā bāhyasambandhanasaṃyogaḥ, tatastadviṣayaācāryo'pyupacārāttathocyate, evaṃ śiṣyo'pyācāryādanyatvena bāhyaḥ, tenāpyācāryasya yaḥ saṃyogaḥ-ācārya ityuktiravaśyaṃ śiṣyamākṣipati yasyāyamācārya ityākṣepyākṣepakabhāvarūpa: so'pi bāhyenetikṛtvā bāhyasambandhanasaṃyogaḥ, tatatsadviṣayaḥ śiṣyo'pyucārāt, tathocyate, evaṃ putrapitrādidvayeṣvapi bhāvanīyaṃ, sarvatra sāmānyena parasparākṣepyākṣepakabhāvaḥ sambandhaḥ, viśeṣanirūpaṇāyāṃ tvācāryāśiṣyabhāryāpatīnāmupakāryopakārakabhāvaḥ pitṛputrajananīduhitṛṇāṃ janyajanakabhāvaḥ śītoṣṇādīnāṃ ca virodha: sambandhaḥ, ata eva ca viśeṣāvyasaṃyogatve'pyasya bhedenopādānamiti gāthārthaḥ ||
samprati saṃyogaprakrame'pyācāryaśiṣyamūla-tvādanuyogasya tayoḥ svarūpamāhani.[58] āyario tārisao jārisao navari hujja so ceva|
āyariyassavi sīso sariso savvehivi guṇehiṃ || vṛ. ācāryaḥ, 'tādṛśaḥ' tathāvidhaḥ, yādṛśaḥ ka ityāha-yādṛśo 'navara' miti yadi paraṃ bhavet 'sa ceva' tti caḥ pūraṇe, sa eva-ācārya eva, kimuktaṃ bhavati ?-ācāryasyācārya evānyaḥ sadaśo bhavati, na punaranācāryaḥ, ācāryaguṇānāmanyatrāvidyamānatvāt, na hyācāryadanyaḥ ṣaṭtriṃśatasaṃkhyagaṇiguṇasamanvita ihāsti, tatsamanvitatve tvanyā'pi tattvata ācārya eveti| atha ka ete ṣaṭtriṃśadguṇā?, ucyante, pratyekaṃ catuṣprakārā aṣṭau gaṇisampado dvātriṃśat, tatra cācārādicaturvidhavinayamīlanāt ṣaṭtriṃśadbhavanti, uktaṃ ca