Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p43

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p43

Language
Sanskrit

v28.p43

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-1 / 1 pūraṇe, pituḥ ' janakasya, putra iti gamyate, evaṃvidhollekhavyaṅgaye, atrātmanaḥ pitrā sahātmakadvārakaḥ svasvāmibhāvalakṣaṇa: sambandha:, tatputreṇa paradvārakaḥ, mama piturayaṃ putra iti pitṛddhāreṇāsāvitikṛtvā tata ubhayadvārakatvādubhayaviṣayasaṃyoga ubhayasambandhanasaṃyogaḥ, itiśabdo mama pituḥ mama bhrātuḥ mama dāsasya kambala ityevaṃprakārasambandhāntaravyañjakānyollekhasūcakaḥ,
anena laukike svāmitva ubhayasambandhanasaṃyoga uktaḥ, lokottaramevāha- mama 'kule' nāgendrādāvayaṃ sādhvādiriti gamyate, yadvā kulameva kulakaṃ tasya, 'ca: ' samuccaye yokṣyate, tato'hameva ahakam abhyantara: 'asmi' bhavāmi, caśabdādayaṃ ca sādhvādirityevaṃvidhollekhadvayavyaṅgaya eṣo'pyubhayasambandhanasaṃyoga iti vṛddhāḥ, atra hi macchabdavācyasya kulena sahātmadvārakaḥ svasvāmibhāvasambandhaḥ, kulāntarvartinā ca sādhvādinā paradvārako, mama kule'yamiti kuladvārakatvādasya, tato'yamapi prāgvadubhayasambandhanasaṃyogaḥ, ihāpi itiśabdo'yaṃ mama guroḥ sādhvādirityādyevaṃprakārasambandhāntaravyañjakānyollekhasūcakārthaḥ, iha collesvadvayābhidhānamekatrāpyanekollekhasambhavakhyānārthamiti gāthārtha: || punaranyathā tamevāha

paccayao ya bahuviho nivvittī paccao jinasseva |
dehā ya baddhamukkā māipiisuāi a havaṃti ||
vṛ. pratīyate'nenārtha iti patyayaḥ - jñānakāraṇaṃ ghaṭādi:, sarvathā nirālambanajñānābhāvena tadavinābhāvitvāta jñānasya, tatastamāśritya cakārāt jñānataśca jñānaṃ cāśritya 'bahuvidha: ' bahuprakāraḥ, prakramādātmano yaḥ saṃyogaḥ sa ubhayasambandhasaṃyogaḥ, tadbahutvaṃ ca pratyayānāṃ tadviśiṣṭajñānānāṃ ca bahuvidhatvāt, tathā ca vṛddhāḥ - ghaṭaṃ pratītya ghaṭajñānaṃ paṭaṃ pratītya paṭajñānam evamādīni pratyayāt jñānāni bhavanti, tathā ca sati jñānenātmadvārako, mamedaṃ jñānamiti pratyayena paradvārako, mama jñānasyāyaṃ viṣaya iti jñānadvārakatvāttasya tata ubhayaviṣayatvādubhayasambandhanasaṃyogaḥ |
āha-evaṃ kevalino'pyubhayasaṃyoga eveti, atrocyate, 'nirvṛttiḥ' ityuttaratraivakārasya bhinnakramatvānnirvṛttireva-sakalāvaraṇakṣayādutpattireva pratyayo jinasya, jinasambandhijñānasyeti gamyate, idamākūtam-chadmasthānaṃ hi matyādikaṃ labdhirūpatayotpannapyupayogarūpatāyāṃ bāhyamati ghaṭādikamapekṣate, tathāhi-ghaṭaṃ pratītya ghaṭajñānaṃ paṭaṃ pratītya paṭajñānaṃ, kevalinastu jñānaṃ labdhirūpatayotpannaṃ punarupayogarūpatāṃ prati na bāhyaṃ ghaṭādikamapekṣate-tajjñānasyotpattisamakālameva sakalātītānāgatadūrāntaritasthūlasūkṣmārthayāthātmyaveditayaivopayogabhāvāt, yaduktam"ubhayavaraṇāīto kevalavaranāṇadaṃsaṇasahāvo |
ipāsa ya jino savvaṃ neyaṃ sayākālaṃ ||"
tataḥ kevalajñānasya sarvatra satatopayogena nopayogaṃ prati bāhyāpekṣeti nirvṛttireva pratyaya:, tato na chadmasthajñānasyeva pratyayata ubhayasaṃyogaḥ | āha- ukta eva jñānasyobhayasaṃyogaḥ, tat kiṃ punarucyate ?, satyam, uktaḥ sa tatrākṣepyākṣepakabhāvena, iha tvekasyāpi vastuna upādhibhedenānekasambandhasammabhavakhyāpanāya janmajanakabhāvenocyate iti na doṣaḥ |
ubhayasambandhanasaṃyogameva punaḥ svasvāmibhāvenāha - 'dihyante - upacīyante pudgalairiti dehā:-kāyāḥ te ca baddhā-iha janmani jīvena sambaddhā muktā anyajanmani tenaivojjhitā anayordva