Uttarajjhayana v28.p66
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p66
- Language
- Sanskrit
v28.p66
adhyayanaṃ-1,[ni. 64] mohanīyakarmodayajanitamasyeti alparato-lavasaptamādiḥ, alparajā vā pratanubadhyamānakarmā, mahatī-mahāpramāṇā praśasyā vā ṛddhiḥ-cakravartinamapi yodhayet ityādikā vikaraṇaśaktiḥ tṛṇāgrādapi hiraṇyakoṭirityādirūpā vā samuddhirasyeti marddhikaḥ, devaviśeṣaṇaṃ vā, 'iti:' parisamāptāvevamarthe vā, etāvadvinayaśrutamanena vā prakāreṇa 'bravīmi' iti gaṇabhṛdādigurūpadeśataḥ, na tu svolokṣayā iti || ukto'nugamaḥ, samprati caturthamanuyogadvāraṃ nayā iti, nayati-anekāṃśātmakaṃ vastvekāṃśāvalambanena pratītipathamāropayati nīyate vā tena tasmiṃstato vā nayanaṃ vā nayaḥpramāṇapravṛttyuttarakālabhāvī parāmarśa ityarthaḥ, uktaṃ ca
"sa nagai tena tahiṃ vā tato'havā vatthuṇo va jaṃ nayanaṃ |
___ bahuhā pajjāyaṇaṃ saṃbhavao so nato nāmaṃ || nanu santvamī nayāḥ, epāṃ tu ka ihopayogaḥ?, ucyate, upakrameṇopakrāntasya nikṣepeṇa ca yathāsambhavaṃ nikṣiptasya anugamenānugatasya cāsyaivādhyayanasya vicāraṇā, uktaṃ ca
"saṃbaṃdhovakkamato samīvamāṇīya natthanikkhe |
satthaṃ tao'nugammai naehi nānāvihāṇehiṃ||" astu nayairvicāraṇā, sā'pi pratisūtraṃ samastādhyayanasya vā?, na tāvat pratisūtraṃ, pratisūtraṃ, nayāvatāraniṣedhasyātraivābhidhānāt, atha samastādhyayanasya, tadapi na, sūtravyatiriktasya tasmāsambhavād, ucyate, yaduktaṃpratisūtraṃ nayāvatāraniṣedha iti, taditthameva, yattu sūtravyatiriktasyādhyayanasyaivāsambhava iti, tadasat, kathañcit samudāyasya samudāyibhyo'nyatvāt, śibikāvāhakapuruṣasamūhavat, itarathā pratyekāvasthāvilakṣaṇakāryānudayaprasaṅgād, astvevaṃ tathā'pi kimasya samastanayairvicāra uta kiyadbhireva?, na tāvat samastairiti pakṣaḥ kṣamaḥ teṣāmasaṃkhyatvena tairvicārasya kartumaśakyatvāt, tathāhi-yāvanto vacanamārgāstāvanta eva nayāḥ, yathoktaṃ
"jāvaiyā vayaṇapahā tāvaiyā ceva hoṃti nayavāyā|
jāvaiyā nayavāyā tāvaiyā ceva parasamayā|" na ca nijanijābhiprāyaviracitānāṃ vacanamārgāṇāṃ saṅkhyā'sti pratiprāṇibhinnatvādabhiprāyāṇāṃ, nāpi kiyadbhi riti vaktu śakyam anavasthā prasaṅgāt saṃṅkhyātīteṣu hi teṣu yāvadebhirvicāraṇā kriyate tāvadebhirapiki netyanavasthāpreraṇāyāṃ na naiyatyāvasthāpakaṃ hetumutpaśyāmaḥ, athāpi syād-saṅkhayeyatve'pyeṣāṃ sakalanayāsaṃgrāhibhirnayairvicāraḥ, nanu tepāmapyanekavidhatvāt puna-ravasthaiva, tathāhi-pūrvavidbhiḥ sakalanayasaṃgrāhīṇi sapta nayaśatāni vihitāni, yat pratibaddhaṃ saptaśatāraṃ nayacakrādhyayanamāsīt, tatsaṃgrahāhiṇaḥ punādaśa vidhyādayo, yatpratipādakamidānīmapi nayacakramāste, tatsaṃgrāhiṇo'pi sapta naigamādayo, yāvat tatsaṃgrahe'pi dvayameveti saṃgrāhinayānāmapi teṣāmanekavidhatvāt pūrvavadanavastheya, atha saṃkṣiptarucitvādaidaṃyugīnajanānāmanekavidhatve'pi saṃgrāhinayānāṃ dvayenaiva vicāro na śepairiti nānavasthā, nanu dvayamapi dravyaparyāyārthaśabdavyavahāraniścayajñānakriyādibhedenānekadhaiveti tatrāpi sa evānavasthālakṣaṇo doṣa iti, atra pratividhīyate-ihādhyayane vinayo vicāryate, sa ca muktiphalaḥ, tato yadevāsya muktiprāptinibandhanaṃ rūpaṃ tadeva vicāraṇīyaṃ, tacca jñānakriyātmakameveti jñānakriyānayābhyāmeva
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit