Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p68

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p68

Language
Sanskrit

v28.p68

65 viśuddhānāmevetyapiśabdārthaḥ, 'nayānām' uktarūpāṇāṃ bahavo vidhā:-prakārā yasyāṃ sā bahuvidhā tāṃ, 'vaqtavyatāṃ' sāmānyameva viśeṣā eva ubhayanirapekṣaṃ co(vo)bhayaṃ, yadivā dravyaṃ paryāyāḥ prakṛti: puruṣo vijñānaṃ śūnyamityādisvasvābhiprāyānurūpārthapratipādanaparāṃ niśamya-ākarṇya, kimityāha-'taditi vakṣyamāṇaṃsarve niravaśeṣāste ca te nayāśca sarvanayāsteṣāṃ, viśuddhaṃ-nirdoṣatayā sammataṃ, yat kimityāha-caryata iti caraṇaṃ-cāritraṃ, guṇaḥ sādhanamupakārakamityanarthāntaraṃ, tataścaraṇaṃ cāsau guṇaśca nirvāṇātyantopakāritayā caraṇaguṇastasmin sthita:-tadāsevitayā niviṣṭaḥ, 'sādhu'riti sādhayati pauruṣeyībhiḥ kriyābhirapavargamityanvarthanāmatayocya te, asyāyamāśayaḥbahuvidhāyāmapi vaktavyatāyāṃ kriyāta eva phalaprāptiḥ, tathāhi-tṛptyarthī jalādikamavalokayannapi na yāvat pānādikriyāyāṃ pravṛttastāvattṛptilakṣaṇaphalamavāpnoti, ata eva samyagjñānamapi tadupayogitayaiva vicāryate, tathā ca tadvicārapravṛttairuktam-"na hyābhyāmarthaṃ paricchidya pravartamāno'rthakriyānāṃ visaṃvādyata" iti, āgamo'pyevamevāvasthitaḥ, yatastatrāpikriyāvikalaṃ viphalameva jñānam, uktaṃ hi
"jahā kharo caṃdanabhāravāhī, bhārassa bhāgī na hu caṃdanassa|
evaṃ khu nāṇī caraṇena hīno, nāṇassa bhāgī na hu suggaī||" yadi ca jñānameva muktisādhanaṃ jñānāvinābhāvyanuttaradarśanasampatsamanvitānāṃ daśārhasiṃhādīnāmapī syāt, atha cādhogatigāmina evaite śrūyante, yata āha
"dasārasīhassa ya seṇiyassa, peḍhālaputtassa ya saccaissa|
anuttarā daṃsaṇasaṃpayā tayā, vinā caritteṇa'haraṃ gaī gayā|" kiñca-yadi jñānameva muktikāraṇamiṣyate, tadā yaducyate, 'viharati muhūrtakālaṃ, deśonāṃ pūrvakoṭiṃca' ityetadapi virudhyeta, jñāneṣu nikhilavastuvistaraparicchedakarūpatāṃ bibhrata kevalajñānamevottamamiti tatsamanantarameva muktyavāptau kathaṃ viharaṇasambhavaḥ ?, ataḥ satyapi jñāne śaileśyavasthā'vāptau sarvasaṃvararūpakriyā'nantarameva muktyavāptiriti kriyāyā eva muktikāraṇatvaṃ, prayogaścātra-yadyatsamanantarabhāvitat tatkāraṇaṃ, yathā pṛthivyādisāmagyanantarabhāvī pṛthivyādikāraṇo'kura:, kriyā'nantarabhāvinī ca muktiriti, ayaṃ ca pañcavidhe'pi vinaye cāritratapaupacāravinayānevecchati, jñānadarśānavinayau tu tatkāraṇatvād guṇabhūtāveveti|| - āha-evaṃ sati kiṃ jñāna tattvamastu, āhosvit kriyā?, ucyate, parasparavyapekṣamubhayamidaṃ muktikāraṇaṃ, nirapekṣataṃ na kāraṇamiti tattvam, etadarthābhidhāyikā ceyameva gāthā 'savvesipi nayāṇaṃ' ityādi, iha ca guṇaśabdena jñānamucyate, 'bahuvidhavaktavyātm' uktarūpāṃ nāmādīnāṃ kaḥ kaṃ sādhumicchatītyevaṃrūpāṃ vā, niśamya-śrutvā 'tat sarvanayaviśuddhaṃ' tat sarvanayasammataṃ yaccaraṇaguṇasthitaḥ, sādhuriti, ayamabhiprāyaḥ-yattāvad jñānavādinoktam-yad yena vinā na bhavati tatannibandhanameva, yathā bījādyāvinābhāvi tannibandhana evāṃkuraḥ, jñānāvinābhāvinīca muktiriti, atrāvinābhāvityamanekāntitako hetuḥ, tathāhi-yathā'nena jñānanibandhanatvaṃ mukteḥ sādhyate, tathā kriyānibandhanatvamapi, yathā hi jñānaṃ vinā nāsti muktiriti jñānavinābhāvinī 28/5

Linked texts (1)