Uttarajjhayana v28.p71
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p71
- Language
- Sanskrit
v28.p71
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1- 2/48 cittamīsao' tti luptanirddiṣṭatvādvibhakteḥ sacitto'citto miśraka iti, samāhāro vā sacittācittamiśrakamiti, prākṛtatvācca puṃlliṅgatā; caḥ svagatānekabhedasamuccaye, evo'vadhāraṇe iyanta evāmī bhedāḥ, tatra nokarmaṇi sacittadravyaparīṣaho girinirjharajalādiḥ acittadravyaparīṣahaścitrakacūrṇādirmiśradravyaparīṣaho guḍārdrakādi, trayasyāpi karmābhāvarūpatvāt kṣutparīṣahajanakatvācca, itthaṃ pipāsādijanakaṃ lavaṇajalādyapyanekadhā nokarmmadravyaparīṣaha iti svadhiyā bhāvanīyaṃ, bhāvaparīṣaha āgamato jñātā tatra copayukto, noāgamatastu nośabdasyaikadeśavācitve āgamaikadeśabhūtamidamevādhyayanaṃ niṣedhavācitve tu tadabhāvarūpaḥ parīṣahavedanīyasya karmmaṇa udayaḥ, tathā cāha-'bhāve kammassa udao 'tti karmmaṇaiti parīṣahavedanīyakarmmaṇāṃ bahutve'pi jātyapekṣayaikavacananirdeśaḥ 'tasya ca' bhāvaparīṣahasya 'dvārāṇi' vyākhyānamukhāni 'imāni ' anantaravakṣyamāṇāni bhavantīti gāthārtha: || tānyevāha
ni. [ 68 ] katto kassa va davve samoāra ahisāsa nae ya vattaṇā kālo | khittuse pucchā niddese suttaphāse ya ||
vṛ. 'kuta' iti kuto'ṅgāderidamuddhṛtaṃ 1, 'kasya' iti kasya saṃyatāderamī parīṣahāḥ 2, 'dravyam' iti kimamīṣāmutpādakaṃ dravyaṃ 3, 'samavatara' iti kva karmaprakṛtau puruṣaviśeṣe vā'mīṣāṃ sambhavaḥ ?, 4, 'adhyāsa' iti kathamamīṣāmadhyāsanā sahanātmikā ? 5, 'naya' iti ko nayaḥ kaṃ pariṣahamicchati ?, 6 ca: samuccaye, 'varttanā' iti kati kṣudādayaḥ ekakaismin svāmini varttante 7, 'kāla' iti kiyantaṃ kālaṃ yāvat parīṣahāstitvaṃ 8, 'khette 'tti katarasminkiyati vā kṣetre 9, 'uddeśo' guroḥ sāmānyābhidhāyi vacanaṃ 10, 'pṛcchā' tajjijñāsoḥ śiṣyasya praśnaḥ 11, ‘nirdeśa: ' guruṇā pṛṣṭārthaviśeṣa bhāṣaṇaṃ 12, 'sūtrasparśaḥ 'sūtrasūcitārthavacanaṃ 13, 'ca: ' samuccaye, iti gāthāsamāsārthaḥ || tatra kuta iti praśnaprativacanamāha
kammappavāyapuvve sattarase pāhuḍaṃmi jaṃ suttaṃ |
saṇayaṃ sodāharaṇaṃ taṃ ceva ihaṃpi nāyavvaṃ ||
vṛ. karmmaṇaḥ pravādaḥ - prakarṣeṇa pratipādanamasminniti karmapravādaṃ tacca tat pūrvaṃ ca tasmin, tatra bahūni prābhṛtānīti katithe prābhṛte ityāha-saptadeśe prābhṛte- pratiniyatārthādhikārābhidhāyini, yat 'sūtraṃ' gaṇadharapraṇītaśrutarūpaṃ 'sanayaṃ' naigamādinayānvitaṃ, 'sodāharaṇaṃ' sadṛṣṭāntaṃ, 'taṃ ceva'tti caḥ pūraṇe evo'vadhāraṇe, tatastadeva 'ihāpi ' parīṣahādhyayane 'jñātatvam' avagantavyaṃ, na tvadhikaṃ, kimuktaṃ bhavati ? niravaśeṣaṃ tata evedamuddhṛt na punaranyata iti | kasyeti yaduktaṃ taduttaramāhani. [ 70] tiṇhaṃpi negamamanao parīsaho jāva ujjusuttāo |
tirahaṃ saddanayāṇaṃ parīsaho saṃjae hoi ||
vṛ. 'trayāṇāmapi' avirataviratāviratānāṃ na tu viratasyaiva naigamanayaḥ 'pariṣahaḥ' kṣudādiriti, manyata iti śeṣaḥ, trayāṇāmapi parīṣahavedanīyāsātādikarmodayajanitasya kṣudhādestatsahanasya ca yathāyogaṃ sakāmākāmanirjarāhetoḥ sambhavād, anekagamatvena cāsya sarvaprakārasaṃgrahāhitvāt, 'jāva ujjusuttāu' tti sopaskāratvādasyaivaṃ yāvadṛjusūtraḥ ko'rthaḥ ?, saṃgrahavyahāraṛjusūtrā api trayāṇāmapi parīṣahaṃ manyante, ekaikanayasya śatabhedatvenaitadbhedānāmapi keṣāñcit parīṣahaṃ
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit