Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p72

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p72

Language
Sanskrit

v28.p72

adhyayanaṃ-2,[ni. 70] prati naigamena tulyamatatvāt, 'trayāṇāṃ' trisaṅghayānāṃ, keṣām?-śabdapradhānā nayāḥ śabdanayāḥ, śākapāthivādivat samāsaḥ, teṣāṃ-śabdasamabhirūdvaivambhūtānāṃ, mateneti śeṣaḥ, parīṣahaḥ 'saṃyate' virate bhavati 'mārgācyavananirjarārthaṃ pariṣoḍhavyāḥ parīṣahā" iti lakṣaṇopetanirupacaritaparīṣahaśabdavṛttestatraiva sambhavāditi gāthārthaḥ || dravyadvāramadhikṛtya nayamatamāhani.[71] paḍhamaṃmi aṭṭha bhaṃgā saṃgahi jīvo va ahava nojīvo|
vavahāre nojīvo jīvadavvaṃ tu sesāṇaṃ || vṛ.'prathame' prakramānaigamanaye aṣṭau bhaṅgāḥ, sahi 'ṇe'gehiṃ mānehiṃ miṇaittī negamassa neruttī" itilakṣaṇādanekadhā kāraṇamicchan yadaikena puruṣādinā capegudinā parīṣaha udīryate tadā parīṣahavedanīyakarmodayanimittatve'pi tasya tadavivakṣayā jīvenāsau parīṣaha udīrita iti vakti 1, yadā bahubhistadā jīvaiḥ 2, yadā acetanenaikena dṛṣadādinā jīvaprayogarahitena tadā'jīvena 3, yadā taireva bahubhistadā ajīvaiḥ 4, yadaikena lubdhakādinā bāṇādinaikena tadā jīvenājīvena ca 5, yadā tenaikenaiva bahubhiḥ vāṇādibhistadā jīvenājīvaiśca 6, yadā bahubhiḥ puruṣādibhirekaṃ śilādikamutkṣipya kṣipadbhistadā jīvairajīvane ca 7, yadā tu taireva mudgarādīn bahūn muñcadbhistadā jīvaiścājīvaiśceti 8 'saṃgrahe' saṃgrahanāmni naye vicāryamāṇe jīvo 'vā' athavā nojīvo heturiti prakramaḥ, kimuktaṃ bhavati?
jīvadravyeṇājīvadravyeṇa vā parīṣaha udīryate, sahi "saṃgahiyapiṃḍiyatthaṃ saṃgahavayaṇaṃ samāsato veṃtī"ti vacanāt sāmānyagrāhitvainaikatvamevecchati na punardvitvabahutve, asyāpi ca śatabhedatvādyadā cidrūpatayā sarvaṃ gṛhṇāti tadā jīvadravyeṇa, yadā tvacidrūpatayā tadā ajīvadravyeṇa, 'vyavahāre' vyavahāranaye 'nojīva' iti ajīvo hetuḥ, ko'rthaḥ?, ajīvadravyeṇa parīṣaha udīryata ityekameva bhaṅgamayamicchati, tathāhi-'vaccai viṇicchiyatthaṃ vavahāro savvadavvesuṃ" iti tallakṣaṇaṃ, tatra ca 'viniścitaṃ'mityenakarūpatve'pi vastunaḥ sāṃvyavahārikajanapratītameva rūpamucyate, tadgrāhako'yam, uktaṃ ca
"bhamarāi paṃcavaṇṇāī nicchie jammi vā janavayassa| atthe vinicchao jo vinicchayatthutti so gejjho||1|| bahuyarautti va taṃ ciya gamei saṃte'vi sesae muyai|
saṃvavahāraparatayā vavahāro logamicchaṃto ||2||"tti, (tato'yamāśaya:-) 'kālo sabhāva niyaī puvvakayaṃ purisakāraṇegaṃtā|
micchattaṃ te ceva u samāsao hoṃti sammattaṃ ||" ityāgamavacanataḥ sarvasyānekakāraṇatve'pi karmakṛtaṃ lokavaicitryamiti prāyaḥ prasiddharyat karma kārayiṣyati tatkariṣyāma ityukteśca karmaiva kāraṇamityāha, taccācetanatvenājīva eveti|
'jīvadavvaṃ'tuśabdasyaivakārārthatvāt jīvadravyameva 'śeṣaṇām' ṛjusūtraśabdasamabhirūdvaivambhūtānāṃ paryāyanayānāṃ matena, hetariti gamyate, ayamartha:-jīvadravyeṇa parīṣaha udīryata ityeṣa evaiṣāṃ bhaṅgo'bhimataḥ, te hi paryāyāstikatvena parīṣahyamāṇameva parīṣahamicchanti, parīṣahaṇaṃ copayogātmakam, upayogasya ca jīvasvābhāvyāt jīvadravyameva sannihitamavyabhicārica kāraṇaṃ,

Linked texts (1)