Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p73

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p73

Language
Sanskrit

v28.p73

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-2/48 tadviparītaṃ tu ajīvadravyaṃ daṇḍādītyakāraṇaṃ, jīvadravyamiti tu dravyagrahaṇaṃ paryāyanayasyāpi gaṇasaṃhatirūpasya dravyasyaṣṭatvāta, taduktam-"paryāyanayo'pi dravyamicchati guṇasantānarūpa"miti gāthārthaḥ | samprati samavatāradvāramāhani.[72] samoyāro khalu duviho payaḍipurisesu ceva nāyavvo|
eesi nāṇattaṃ vucchāmi ahānupuvvīe | vṛ. 'samavatāraḥ khalu dvividhaḥ' iti khaluśabdasyaivakārārthatvāt dvividha eva, dvaividhyaṃ ca viṣayabhedata iti tamāha-prakṛtayaśca puruṣāśca prakṛtipuruṣāsteṣu, ko'rthaḥ ?-prakṛtiṣu jñānāvaraṇādirūpāsu puruṣeṣu, caśabdāt strīpaṇḍakeṣuca, tattadguṇasthānaviśeṣavartiṣu 'eveti pūraṇe, 'jñātavyaḥ' avaboddhavyaḥ, eteṣāṃ' prakṛtyādīnāṃ nānātvaṃ' bhedaṃ vakṣye 'atha' anantaram 'ānupūrvyā' krameṇeti gāthārthaḥ || tatra prakṛtinānātvamāhani.[73] nāṇāvaraṇe vee mohamiya aṃtarāie ceva|
eesuṃbāvīsaṃ parīsahā huṃti nāyavvā || vṛ.jñānāvaraṇe vedye mohe cāntarāyike caiva eteṣu cartuṣu karmasu vakṣyamāṇasvarūpeṣu dvāviṃśatiḥ parīṣahā bhavanti | anena prakṛtibheda uktaḥ, samprati yasya yatrāvatārastamāhani.[74] pannānnāṇaparisahā nāṇāvaraṇaṃmi huṃti dunee|
ikko ya aṃtarāe alāhaparīsaho hoi| vṛ.prajñā cājñānaṃ ca prajñājñāne te evotsekavaiklavyākaraṇataḥ parīṣayamāṇe parīṣahau, 'jñānāvaraṇe' karmaṇi bhavato 'dvau' etau, tadudayakṣayopaśamābhyāmanayoḥ sadbhāvād, ekaśca antarāye' antarāyakarmaṇyalābhaparīṣaho bhavati, tadudayanibandhanatvādalābhasyeti gāthārthaḥ|
mohanīyaṃ dvidheti yatra tadbhede vedanīye ca yatpariṣahāvatārastamāhani.[75] araī acela itthī nisīhiyā jāyaṇā ya akkose|
sakkārapurakāre carittamohaṃmi sattee || ni.[76] araīi duguṃchāe puṃveya bhayassa ceva mānassa|
kohassa ya lohassa ya udaeṇa parīsahā satta || ni.[77] daṃsaṇamohe daṃsaṇaparīsaho niyamaso bhave ikko|
sesā parīsahā khalu ikkārasa veyaṇījjaṃmi|| vṛ. 'aratiḥ' iti aratiparīṣahaḥ, evamuttareṣvapi parīṣahaśabdaḥ sambandhanīyaḥ, 'acela'tti prākṛtatvādvindulopaḥ, acelaṃ, 'strī naiṣedhikī yācanā cākrośaḥ satkārapuraskāraḥ' saptaite vakṣyamāṇarūpā: parīṣahāḥ, 'caritramohe' caritramohanāmni mohanīyabhede, bhavantīti gamyate, tadudayabhāvityādeṣāṃ| cāritramohanīyasyāpi bahubhedatvādyasya tadbhedasyodayena yatparīṣahasadbhāvastamāha-'arate:' aratināmnaścāritramohanīyabhedasya, acelasya jugupsāyāḥ, puṃveya'tti supolopāt puṃvedasya, bhayasya caivaṃ mānasya krodhasya lobhasya ca udayena parīṣahāḥ sapta, iha cāratyudayenāratiparīṣahaḥ jugupsodayenācelaparīṣaha ityādi yathākramaṃ yojanā kāryeti, tathā darśanamohe 'darśanaparīṣahaḥ' vakṣyamāṇarūpo, 'niyamaso'tti ārṣatvena niyamāt bhaved ‘ekaḥ' advitīyaḥ,

Linked texts (1)