Uttarajjhayana v28.p75
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p75
- Language
- Sanskrit
v28.p75
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-2 / 48 vācyamiti | 'vedanā' kṣudādijanitā asātavedanā, caśabdāttadutpādakaṃ ca parīṣahaḥ, 'dvayostu' pāriśeṣayāt saṃgrahavyavahārayoḥ punarmateneti gamyate, ayaṃ cānayorabhiprāyaḥ- yadi tāvadgarinirjharajalādi kṣudādivedanājanakatvena parīṣahaḥ, kathamiva kṣudādivedanā na parīṣaho, nirupacaritaṃ parīṣahyata iti parīṣahalakṣaṇaṃ vedanāyā eva sambhavati, upacaritaṃ tu girinirjharajalādau, tāttvi - kavastunibandhana - ścopacāra iti tadabhāve tasyāpyabhāva eva syāt, 'vedanāṃ' kṣudādyanubhavātmikāṃ 'pratītya' āśritya jīve parīṣaha iti ṛjusūtra: manyata itīhāpi gamyate, ayamasyāśayaḥ - sati hi nirupacaritalakṣaṇānvite'pi parīṣahe sa eva parīṣaho'stu, kimupacaritakalpanayā ?, tato nirupacaritalakṣaṇayogādvedanaiva parīṣahaḥ, sā ca jīvadharmatvājjīve nājīva iti vedanāṃ pratītya jīve parīṣaha ucyate, na tu pūrveṣāmivājīve'pīti, 'śabdasye 'ti śabdākhyanayasya sāmpratasamabhirūḍhaivambhūta-bhedatastrirūpasya matenātmā - jīvaḥ, parīṣaha iti prakramaḥ, punaḥ - śabdo viśeṣaṃ dyotayati, viśeṣaśca parīṣahopayuktatvam, ayaṃ hyupayogapradhānaḥ, upayogaścātmana eveti parīṣahopayukta ātmai parīṣaha iti manyate iti gāthārthaḥ || idānīṃ varttanādvāramāhaari ko vaṭṭeti jahannao havai ego | sīusiṇa cariyaṃ nisīhiyā ya jugavaṃ na vaṭṭaṃti ||
vṛ. viṃśatiḥ utkṛṣṭapade cintyamāne parīṣahāḥ varttante, yugapadekatra prāṇinīti gamyate ‘jaghanyataḥ' jaghanyapadamāśritya bhavedekaḥ parīṣahaḥ, nanūtkṛṣṭapade dvāviṃśatirapi kiṃ naikatra varttanta ityāha-‘sīusiṇa’tti śītoṣṇe caryānaiṣedhikyau ca 'yugapad' ekakālaṃ 'na varttate' na bhavataḥ, parasparaṃ parihārasthitilakṣaṇatvādamīṣāṃ, tathāhi na śītamuṣṇe na coṣṇaṃ śīte na caryāyāṃ naiṣedhikī naiṣedhikyāṃ vā caryetyato yaugapadyenāmīṣākatrāsambhavānnotkṛṣṭato'pi dvāviṃśatiriti, āhanaiṣaidhikīvatkathaṃ śayyā'pi na caryayā virudhyate ?, ucyate, nirodhabādhāditastvaṅganikāderapi tatra sambhavānnaiṣedhikī tu svādhyāyādīnāṃ bhūmiḥ, te ca prāyaḥ sthiratāyāmevānujñātā iti tasyā eva caryayā virodha iti gāthārthaḥ || kāladvāramāha
vāsaggaso a tiṇhaṃ muhuttamaṃtaṃ ca hoi ujjusue| saddassa egasamayaṃ parīṣaho hoi nāyavvo ||
"
vṛ. 'vāsaggaso ya'tti ārṣatvādvarṣāgrataḥ ko'rthaḥ ? - varṣalakṣaṇaṃ kālaparimāṇamāśritya, parīṣaho bhavati iti gamyate, caḥ pūraṇe, 'trayāṇāṃ ' naigamasaṃgrahavyavahāranayānāṃ matena, te hyanantaroktanyāyatastadutpādakaṃ vastvapi parīṣahamicchanti, taccaitāvatkālasthitikamapi sambhavatyeveti, 'muhuttamaṃtaṃ ca' iti prākṛtatvādantarmuhūrtaṃ punarbhavati, prakramātparīṣahaḥ, ṛjusūtre ṛjuśrute vā vicāryamāṇe, sa hi prāguktanītito vedanā parīṣaha iti vakti, sā copayogātmikā, upayogaśca ‘aṃtumuhuttāu paraṃ joguvaogā na saṃtī'ti vacanāt āntarmuhūrtika eva, 'śabdasya' sāmpratāditribhedasya matenaikasamayaṃ parīṣaho bhavati 'jñātavyaḥ' avaboddhavyaḥ, sa hyuktanītito vedanopayuktamātmānameva parīṣahaṃ manute, sa caitasya paryāyātmakatayā pratisamayamanyānya eva bhavatīti samayamevaitanmatena parīṣaho yukta iti gāthārthaḥ | 'varṣāgrataḥ trayāṇāṃ parīṣaha' iti yaduktaṃ, tadeva dṛṣṭāntena dṛḍhayitumāha
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit