Uttarajjhayana v28.p9
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p9
- Language
- Sanskrit
v28.p9
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 ekapradeśāvagāḍhāt dvipradeśāvagāḍhaḥ tato'pi tripradeśāvagāḍhaḥ evaṃ yāvadavasānavartyasaṅkhyepradeśāvagāḍhaḥ, kālata ekasamayasthiterdvisamayasthitiḥ tato'pi trisamayasthitiḥ evaṃ yāvadasaṅkhyeyasamayasthitiḥ, bhāvata ekaguṇakṛṇṇāt dviguṇakṛṣṇaḥ tato'pitriguṇakṛṇṇaḥ evaṃ yāvadanantaguṇakṛṣṇaḥ, yato vā-kṣāyopaśamikādibhāvādanantaraṃ yaḥ kṣāyikādirbhavati, 'gaṇaṇao'tti gaṇanāta uttaramekakāda dvikastato'pitrika evaṃ yāvacchīrṣaprahelikā, bhāvottaraṃ kṣāyiko bhāvaḥ, tasya kevalajñānadarśanādyātmakatvena sakalaudayikādibhāvapradhānatvāda
āha-evamasya pradhānottara evāntarbhāvādayuktaṃ bhedenābhidhānaṃ, yadyevamatyalpamidamucyate, evaṃ hi nāmādicatuṣṭaya eva sarvanikṣepāṇāmantarbhāvāttadevābhidheyaṃ, tata ihānyatra ca yannāmādicatuṣṭādhikanikṣepābhidhānaṃ tacchiṣyamativyutpādanārthaṃ sāmānyaviśepobhayātmakatvakhyāpanārthaṃ ca sarvavastūnāmiti bhāvanīyamiti gāthārthaḥ | ihānekadhottarābhidhāne'pikramottaramevādhikariṣyati, viṣayajñāne ca viṣayī sujñāno bhavati iti bhanvāno yatrāsya sambhavo yatra cāsambhavo yatra cobhayaṃ tadevāhani.[2] jahanna suttaraṃ khalu ukkosaṃ vā anuttaraṃ hoi|
sesāiṃ uttarāī anuttarāī ca neyāṇi || vṛ.-jaghanyaṃ sottaraṃ khalu' avadhāraṇe, sottarameva 'ukkose'ti utkṛṣṭaṃ, vāśabdasyaivakārārthasya bhinnakramatvād anuttarameva bhavati, 'śeṣāṇi' madhyamāni 'uttarāṇi' iti arśaāditvenājantavatvāt matubalopādvottaravanti anuttarāṇi ca jñeyāni| dravyakramottarādini hi jaghanyānyekapradeśikādīni upari dvipradeśikādivastvantarabhāvāt sottarāṇyeva, tadapekṣayaiva teṣāṃ jaghanyatvāt, utkṛpṭāni tvantyānantapradeśikādīnyanuttarāṇyeva, taduparivastvantarābhāvāda, anyothotkṛṣṭatvāyogāt, madhyamāni tu dvipradeśikādīni tripradeśikādyapekṣayā sottarāṇi ekapradeśāpekṣayā tvanuttarāṇi, uparitanavastvapekṣayaiva sottaratvāāt iti gāthārthaḥ || uttarasyānekavidhatvena yenātra prakṛtaṃ tadāhani.[3] kamautteraṇa pagayaṃ āyārasseva uvarimāiṃ tu|
tamhā u uttarā khalu ajjhayaṇā huṃti nāyavvā || vṛ. kramāpekṣamuttaraṃ kramottaraṃ, śākapārthivāditvānmadhyapadalopī samāsaḥ, tena prakṛtamadhikṛtam, iha ca kramottareṇeti bhāvataḥ kramottareṇa, etāni hi śrutātmakatvena kṣāyopaśamikabhāvarūpāṇi tadrūpasyaivā''cārāṅgasyopari paṭhyamānatvenottarāṇītyucyante, ata evāha'āyārasseva uvarmāiṃ'ti evakāro bhinnakramaḥ, tataścācārasyoparyeva-uttarakālameva 'imānī'ti hṛdi viparivartamānatayā pratyakṣāṇi, paṭhitavanta iti gamyate, 'tuḥ' viśeṣaṇe, viśeṣaścāyaṃ yathāśayyambhavaṃ yāvadeṣa kramaḥ, tadā''ratastu daśavaikālikottarakālaṃ paṭhyanta iti, 'tamhā u'tti 'tuḥ' pūraṇe, yattadośca nityamabhisambandhaḥ, tato yasmādācārasyoparyevemāni paṭhitavantastasmād 'uttarāṇi' uttaraśabdavācyāni, 'khaluḥ' vākyālaṅkāre'vadhāraṇevā, tata uttarāṇyeva adhyayanāni' vinaya śrutādīni bhavanti 'jñātavyāni' ababoddhavyāni, prākṛtatvācca liṅgavyatyaya iti gāthārthaḥ ||āha-yadyācārasyoparipaṭhyamānatvenottarāṇyamūni, tātki? yata evācārasya prasūtireṣāmapi tata eva abhidheyamapi yadeva tasya tadevotānyatheti saṃśāyāpanodāyāha