Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p208

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p208

Language
Sanskrit

v29.p208

hitametaditi jñātvā, kimuktaṃ bhavati ? - saṃbhavanti hi kecidabhyastayogino'pi ye tatsaṅgataḥ kṣubhyanti ye'pi na kṣubhyanti te'pi strīsaṃsaktavasativāse “sāhu tavo vaṇavāso" ityādyavarṇādidoṣabhājo bhaveyuriti paribhāvya 'viviktavāso ' viviktaśayyāsanātmako munīnāṃ praśasta ityantarbhāvitaṇyarthatayā 'praśaṃsitaḥ' gaṇadharādibhiḥ ślāghita ityarthaḥ, ataḥ sa evāśrayaṇīya iti bhāvaḥ || etatsamarthanārthameva strīṇāṃ duratikramatvamāha
'mokṣābhikāṅkṣiṇo'pi' muktyabhilāṣiṇo'pi mānavasya saṃsārāt caturgatirūpādbhayanaśīlo bhīruḥ saṃsārabhīruḥ, aperihāpi sambandhāttasyāpitathāsthitasyāpi 'dharme' śrutadharmādau 'na' naiva 'etādṛśam' īdṛśaṃ dustaraṃ duratikramam 'asti' vidyate 'loke' jagati tathā 'striyaḥ' yuvatayaḥ ‘bālamanoharāḥ' nirvivekacittākṣepiṇyo dustarāḥ, dustaratve ca bālamanoharatvaṃ hetuḥ, ataścātidustaratvādāsāṃ parihāryatvena viviktaśayyāsanameva śreya iti bhāvaḥ ||
nanvevaṃ strīsaṅgātikramārthamayamupāya upadiṣṭastathā śeṣasaṅgātikramaṇārthamati kiṃ na kaścanopāya upadiśyate ? ityāha-‘yadivā strīsāṅgatikrame guṇamāha-etāṃśca 'saṅgān' sambandhān prakramātstrīviṣayān 'samatikramya' ullaṅghaya 'sukhottaraścaiva' akṛcchrollayāścaiva bhavanti 'śeṣāḥ ' dravyādisaṅgāḥ sarvasaṅgānāṃ rāgarūpatve samāne'pi strīsaṅgānāmevaiteṣu pradhānatvāditi bhāvaḥ, , dṛṣṭāntamāhayathā‘mahāsāgaraṃ' svayambhūramaṇamuttīrya 'nadī' sarit ' bhavet' syātsukhottaraiveti prakramo vīryātiśayayogata iti bhāvaḥ, 'avi gaṃgāsamāne 'ti gaṅgā kilamahānadī tatsamānā'pi tatsadṛśā'pī, āstāmitarā dranadītyapiśabdārthaḥ | yaduktaṃ "vivittasejjāsaṇajattiyāṇa " - mityatra viviktāvasathamarthato vyākhyāya "omāsaṇāṇaṃ damiiṃdiyāṇa" mityatrāvamāśanatvamanantarameva prakrāmabhojananiṣedhena samarthitaṃ, damitendriyatvaṃ tūttaratra vakṣyata ityubhayamupekṣya 'na rāgasattū dharisei citta" mityatra kimiti rāgaparājayaṃ pratyevamupadiśyate ? ityāśaṅkaya rāgasya duḥkhahetutvaṃ darśayitumāha- kāmā:- viṣayāsteṣvanugūddhiḥ satatābhikāṅkṣā anubhāvānubandha ityādiṣvanoḥ sātatye'pi darśanāt, tasyāḥ prabhavo yasya tatkāmānugṛddhiprabhavaṃ 'khu'tti khuśabdasyāvadhāraṇārthatvākāmānugṛddhiprabhavameva, kiṃ tat ? - 'duḥkham' asātaṃ sarvasya lokasya-prāṇigaṇasya, kadāciddevānāṃ viśiṣṭānubhāvavattayaivaṃ na syādata āha- 'sadevakasya' devaiḥ samanvitasya, katarattad duḥkhamityāha-yat 'kāyikaṃ' rogādi 'mānasikaṃ ca' iṣṭaviyogādijanyaṃ 'kiñcit ' svalpamapi, kadācidetadabhāve'pyetatsyād ata āhatasya dvividhasyāpi duḥkhasyāntameva antakaṃ - paryantaṃ gacchati 'vītarāgaḥ' vigatakāmānugṛddhirityarthaḥ ||
nanu kāmāḥ sukharūpatayaivānubhūyante tatkathaṃ kāmānugṛddhiprabhavaṃ duḥkham ?, ucyate, 'yathā ca' iti yathaiva kimpāko vṛkṣaviśeṣastatphalāni, apergamyamānatvāt, 'manoramāṇyapi ' hṛdayaṅgamānyapi 'rasena' āsvādena 'varṇena ca' ruciraraktādinā caśabdād gandhādinā ca 'bhujyamānāni' upabhujyamānāni 'te' iti 'tāni' lokapratītāni kṣodayitum - adhyavasanādibhirupakramakāraṇairvināśayituṃ śakyata iti kṣudraṃ tadevānukampyatayā kṣudrakaṃ sopakramityarthastasmin jīvite - āyuṣi pacyamānāni - vipākāvasthāprāptāni maraṇāntaduḥkhadāyīnīti śeṣaḥ, prāgvacca liṅgavyatyayaḥ, paṭhyate ca--‘te jīviyaṃ khuṃdati paccamāṇe 'tti tānikimpākaphalāni jīvitam

-

Linked texts (1)