Uttarajjhayana v29.p213
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p213
- Language
- Sanskrit
v29.p213
uttarādhyayana-mūlasūtram-2-32/1345 'samuveṃti savvaṃ'ti spaṣṭaṃ, yadi rūpadarśanādveṣamupagacchan du:khamupaiti tatastathāvidha-rūpadoṣeṇaivāsya duḥkhāvāptiriti prāptamityāśaṅkayāha-duṣṭaṃ damanaṃ durdānta tacca prakramāccakṣuṣastadeva doṣo durdāntadopastena 'svakena' ātmīyena ‘jantuḥ' prāṇī, na 'kiñcit' svalpamapi rūpaṃ prakramādamanojñam 'aparādhyati' duṣyati 'se' tasya, yadi hi rūpamevāparādhyenna kasyaciddeṣābhāvaḥ syāt, tathā ca muktyabhāvādayo doṣā iti bhāvaḥ | itthaṃ rāgadveṣayordvayorapyanarthahetutvamuktamidānīṃ tu dveṣasyāpi rāgahetukatvātsa eva mahā'narthamūlamiti darśayaṃstasya viśeṣataḥ pariharttavyatāṃ khyāpayitumāha-'ekāntarakto' yo na kathañcidvirāgaṃ yāti 'rucire' manorame rūpe, kimityāha
"atālisī'tti māgadhadeśībhāṣayā 'atādṛśe' anyādaśe, tathā ca tallakṣaṇaṃ-'raśayorlasau māgadhikāyā'miti, 'se' iti karoti 'pradoṣaṃ' dveṣaṃ sundarīnanda iva surasundarīrāgataḥ, sūndaryāṃ cathā ca duḥkhasya 'saṃpīḍanaṃ' saṅghātaṃ, yadvā samiti-bhṛśaṃ pīḍā-duḥkhakṛtābādhā saṃpīḍā tāmupaiti 'bālaḥ' ajñaḥ uktamevārthavyatirekamukhenāha-na lipyata iva lipyate, śliṣyata ityarthaḥ, tena' dveṣakṛtaduḥkhena muniḥ 'virāgaḥ' rāgavirahitaḥ, tasyaiva tanmūlatvāditi bhāvaḥ ||
samprati rāgasyaiva pāpakarmopacayalakṣaṇamahā'narthahetutāṃ khyāpayituṃ hiṃsādyāśravanimittatāṃ punarīha ca taddhāreṇa duḥkhajanakatvaṃca sūtraṣaṭekanāha-rūpaṃ prastāvānmanojñamanugacchati rūpānaṃgamā sa cāsāvāśā ca rūpānugāśā, rūpaviṣayo'bhilāṣa iti yo'thaḥ, tadanugataśca jīvaḥ, paṭhanti ca-'rūvāṇuvāyāṇugae ya jīve'tti tatra rūpāṇāṃ-manojñānāmupāyaiḥ-upārjanahetubhiranugato-yukta upāyānugataḥ sa ca prāṇī jīvān ‘carācarān' trasasthāvarān 'hinasti' vināśayati 'anekarūpān' jātyādibhedato'nekavidhān, kāṃścittu 'citraiḥ' anekaprakāraiḥ svakāyaparakāyaśastrādibhirupāyairiti gamyate subbyatyayād yathāsamvabhaṃ citteṣu vā tāniti-carācarajīvān parītisarvatastāpayati-duḥkhayati paritāpayati bāla iva bālaḥ-vivekavikalatayā'parāṃśca pīḍayati ekadeśaduḥkhotpādanenātmārthaṃ guruḥ-svaprayojananiṣṭhaḥ 'kliṣṭaḥ' rāgabādhitaḥ || ___ anyacca-rūpānupāto rūpaviṣayo'nupāta: anugamanamanurāga itiyāvat tasmiṃśca sati prarigrahaṇe' mūrchātmakena hetunā 'utpādane' upārjane rakṣaṇaṃca-apāyavinivāraṇaṃ sanniyogaśca-svaparaprayojaneṣu samyagvyāpāraṇaṃ rakṣaṇasanniyogaṃ tasmin ‘vaye'tti 'vyaye' vināśe 'viyoge' virahe sato'pyanekakāraṇajanite, sarvatra rūpasyetiprakramaḥ, kva sukhaṃ ?, na kvacit, kintu sarvatra duḥkhameveti bhāvaḥ, 'se' iti tasya jantoḥ, iyamatra bhāvanā-rūpamūrchito hirūpavatkarituṅgamakalatrādīnāmutpādanarakṣaṇārthaṃ teṣu teṣu kleśahetuṣūpāyeṣu jantuḥ pravarttate, tathā niyojyāpi tathāvidhaprayojanotpattau rūpavatkalatrādi tadapāyaśaṅkayā punaḥ punaḥ paritapyata eveti siddhimevāsyotpādanarakṣaṇasaṃniyogeṣu duḥkham, evaṃ vyayaviyogayorapi bhāvanīyam, anye tu paṭhanti-'rūvānurāgeṇa pariggaheṇaṃ'ti, tatra rūpānurāgeṇa hetunā yaḥ parigrahastena, śeṣu prāgvat, syādetatmā bhūdutpādanādiṣu rūpasya sukhaṃ, sambhogakāle tu bhaviṣyatītyāśaṅkayāha-'sambhogakāle ca' upabhogaprastāve ca 'atittalābhe'tti tarpaṇaṃ tṛptaṃ tṛptiritiyāvattassa lābhaḥ-prāptistṛptalābho na tathā'tṛptalābhaḥ, kimuktaṃ bhavati?-bahudhā'pi rūpadarśane rāgiṇāṃ na tṛptirasti, yato'nyairapyuktam
"na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śābhyati|
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit