Uttarajjhayana v29.p214
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p214
- Language
- Sanskrit
v29.p214
211 haviṣā kṛṣṇavarmeva, bhūya evābhivarddhate ||" tathā 'yathā'bhyāsaṃ vivarddhante viṣayāḥ kauśalāni cendriyāṇā" miti, tasmin sati kva sukhamiti sambandhaḥ, uttarottareccchayā hi paritapyāta eva janturiti, paṭhanti ca-'atittilābhe'tti tṛptiprāptyabhāve| āha-evaṃ parigrahādduḥkhamanubhavatastadbhīrutayā tato nivṛttirdopāntarānārambhaṇaṃ vā kimasya saṃbhavatītyāśaṅkayāha-rūpe'tṛptaśca parigrahe ca-taddhiṣayamūrchātmake saktaḥ-sāmānyenaivāsaktimān upasaktaśca-gāḍhamāsaktastataḥ saktaśca pūrvamupasaktaśca paścāt saktopasaktaḥ 'nopaiti' nopagacchati ‘tuṣṭiṃ' paritoṣaṃ santoṣamitiyāvat, tathā cātuṣṭireva doṣo'tuṣṭidoṣastena duḥkhīyadi mamedamidaṃ ca rūpavadvastu syādityākāṅkṣāto'tiśayaduḥkhavān, sakiṃ kuruta ityāha-- 'parasya' anyasya sambandhi rūpavadvastviti gamyate 'lobhāvilaḥ' lobhakaluṣaḥ, yadvā pareṣāṃ svaṃ parasvaṃprakramād yadrūpavadvastu tasmin lobho-gāyaṃ tenāvila: parasvalobhāvila: 'ādatte' gṛhṇāti 'adattam' anisṛṣṭa parakīyameva rūpavadvastviti gamyate, anena rāgasyātiduṣṭatāṃ khyāpayituṃ parigrahāddoṣa-darśane'pi viśeṣatastatrāsaktirdoṣāntarārambhaṇaṃ cābhihitaṃ || __ tatkimasyaitāvāneva doṣa utānyo'pi ? ityāśaṅkāyoktadoṣānuvādena doṣāntaramapyāha'tṛṣṇābhibhūtasya' lobhāmibhūtasya tata evādattaṃ harati-gṛhṇātītyevaṃśīlo'dattahārī tasya, tathā rūpe-rūpaviṣayo yaḥ parigrahastasminniti yogaḥ, casya bhinnakramatvādatṛptasya ca tatrāsantuṣṭasya māyāpradhānaṃ mosaṃti-mṛṣā'līkabhāṣaṇaṃ māyāmṛṣā 'varddhate' vṛddhi yāti, kutaḥ punaridamittham
'lobhadoṣāt' lobhāparādhāt, lubdho hi parasvamādatte ādāya ca tadgopanaparo māyāmṛṣā vakti, tadanena lobha eva sarvāśravāṇāmati mukhyo heturityuktaṃ, tathā rāgaprakrame'pi sarvatralobhābhidhānaṃ rāge'pilobhāṃśasyaivātiduṣṭatāvedanārthaṃ, tatrāpi ko dopaḥ? ityāha-'tatrāpi' mṛṣābhāṣaṇe'pi duḥkhāt' asātāt 'na vimucyate' na vimuktimāprāpnoti saḥ; kintuḥ?, duḥkhabhājanameva bhavatīti bhāvārthaḥ ||duḥkhāvimuktimeva bhāvayati-'mosassa'tti mṛṣā, ko'tha:?-anṛtabhāṣaṇasya paścācca purastācca 'prayogakāle ca' tadbhāṣaṇaprastāve ca duḥkhī san tatra paścādidamidaṃ cana mayā susaṃsthāpitamuktamiti paścāttāpataḥ purastācca kathamayaṃ mayā vañcanīya iti cintāvyākulatvena prayogakāle ca nāsau mamālīkabhāṣitāṃ lakṣayiṣyatīti kṣobhataḥ tathā duṣṭo'ntaḥparyavasānaṃ tajjanmanyekaviḍambanāto vināśena anyajanmani ca narakādiprāptyā yasyāsau duranto bhavati janturiti gamyate, tadevaṃ mṛṣādvāreṇādattādānasy duḥkhahetutvamuktaṃ, yadā ca 'mosassa'tti 'moṣasya' steyasyeti vyākhyā tadā sākṣādeva tasya duḥkhahetutvābhidhānam,
upasaṃhāramāha-'evam' amunoktaprakāreṇādattāni samādadāna:' gṛhṇan rūpe'tṛptaḥ sanduḥkhito bhavati, kīdṛśaḥ san? ityāha-'aniśraḥ' doṣavattayā sarvajanopekṣaṇīya iti kasya-citsambandhinā'vaṣṭambhena rahitaḥ, maithunarūpāśravopalakṣaṇaṃ caitaditi, prasiddhatvācca rāgiṇāṃ tasya sākṣādanabhidhānaṃ, yadvā rūpasambhogo'pi mithunakarmakatvāddevānāmiva maithunameva, tathā ca rāgivacanam
"āloe cciya sā tena piyayamā nehanibbharamanenaṃ |
ābhāsiyavva avagūhiyavva ramiyavva pīyavva|" tti, sa ca prakāntaḥ, evamuttaratrāpi strīgataśabdādisambhogānāṃ maithunatvaṃ sambhāvanīyam| uktamo
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit