Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p217

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p217

Language
Sanskrit

v29.p217

uttarādhyayana-mūlasūtram-2-32/1349 mū.(1349) āvajjaī evamaṇegarūve, evaṃvihe kāmaguṇesu satto|
anne ya eyappabhave visese, kārunadīṇe hirime vaisso|| vṛ.krodhaṃ ca mānaṃ ca tathaiva māyāṃ lobhaṃ-catuṣṭamapyuktarūpaṃ 'jugupsāṃ cikitsām 'ati' asvāsthyaṃ 'rati ca' viṣayāsaktirūpāṃ 'hāsaṃca' vakravikālalakṣaṇaṃ 'bhayaṃ' sādhvasaṃ śokapuṃstrīvedamiti samāhāranirdeśaḥ tataḥ śokaṃ-prīyaviprayogajaṃ manoduḥkhātmakaṃ puṃvedaṃstrīviṣayābhilāṣaṃ strīvedaṃ-puruṣābhiṣvaṅgaṃ 'napuṃsakaveyaṃ ti napuṃsakavedam-ubhayābhilāpaṃ 'vividhāṃśca' nānāvidhān ‘bhāvān' harṣaviṣādādīnābhiprāyān āpadyate' prāpnoti, ‘evam' amunā rāgadveṣavattālakṣaṇena prakāreṇa 'anekarūpān' bahubhedānanantānubandhyādibhedena tāratamyabhedena ca ‘evaṃvidhān' uktaprakārān vikārāniti gamyate, 'kāmaguṇeṣu' śabdādiṣu 'saktaḥ' abhiṣvaṅgavān upalakṣaṇatvād dviṣṭaśca, anyāṃśca ‘etadīnaḥ kāruṇyadīno madhyamapadalopī samāso'tyantadīna ityarthaḥ, 'hirime'tti 'hīmān' lajjāvān, kopādyāpanno hī prītivināśādikamihaivānubhavan paratra ca tadvipākamatikaṭukaṃ vibhāvayan prāyo'tidainyaṃ lajjāṃca bhajate, tathā 'vaissa'tti ārṣatvāt 'dveṣyaḥ' tattaddoṣaduṣṭatvātsarvasyāprītibhājanamiti sūtradvayārthaḥ || __ yataścaivaṃ rāgadveṣāveva duḥkhamūlabhataḥ prakārāntareṇāpi tayoruddharaṇopāyābhidhānārthaṃ tadviparyaye doṣadarśanārthaṃ cedamāhamū.(1350) kappaṃ ca icchijja sahāyalicchū, pacchānutāveṇa tavappabhāvaṃ|
evaṃ vikāre amiyappayāre, āvajjaī iṃdiyacoravasse || vṛ. kalpate-svādhyāyādikriyāsu samartho bhavatīti kalpo-yogyastam, apergamyamānatvātkalpamapi, kiṃ punarakalpaṃ?, śiṣyādīti gamyate, 'necchet' nābhilapet 'sahāyalicchū'tti bindoralākṣaṇikatvāt, 'sahāye(yaṃ') lipsuḥ mamāsau śarīrasaṃbādhanādi sāhāyyaṃ kariṣyatītyabhilāṣukaḥ san, tathā paścāditi-prastāvādyatasya tapaso vā'ṅgīkārāduttarakālamanutāpaḥ-- kimetāvanmayā kaṣṭamaṅgīkṛtamiti cittabādhātmako yasya sa tathāvidhaḥ caśabdādanyādṛśaśca sambhūtayativad bhavāntare bhogaspṛhayāluḥ, tapaḥprabhāvaṃ prakramāneccheda, yathā-na śakyamaṅgīkṛtaṃ tyaktuṃ paraṃ yadyasya vratasya tapaso vā phalamasti tata etasmādihaivāmaṣauṣadhyādilabdhirastu, tadanyādṛśāpekṣayā tu bhavāntare śakacakrivibhūtyādi bhūyāditi kimeva niṣidhyate ? ityāha'evam' amunā prakāreṇa 'vikārān' doṣān ‘amitaprakārān' aparimitabhedān 'āpadyate' prāpnoti indriyāṇi caurā iva dharmasarvasvāpaharaṇād indriyacaurāstadvaśya:-tadāyattaḥ, uktaviśeṣaṇaviśiṣṭasya hi kalpyatapaḥprabhāvavāñchārūpeṇa sparśanādīndriyavaśyatāvaśyasaṃbhāvinī tataścottarottaraviśeṣānabhilaṣataḥ saṃyama prati cittaviplutyavadhāvanādidoṣā api saṃbhavantyeveti, evaṃ ca bruvato'yamāśayaḥ-tadanugrahabuddhā kalpa puṣṭālambane ca tapaḥprabhāvaṃ ca vāñchato'pi na doṣaḥ, athavā kalpamuktarūpaṃ necchetsahāyalipsuṃ yadi kathañcanāmī mama dharmasahāyā bhavantītyevamabhilāṣukamapyāstāmanyamiti bhāvaḥ, jinakalpikāpekṣaṃ caitat, etena ca rāgasya hetudvayapariharaṇamuddharaṇopāya uktaḥ, upalakṣaṇaṃ caitadīdṛśāmanyeṣāmapi rāgahetūnāṃ ca parihārasya, tataḥ siddhaṃ dvayorapyuddharaṇopāyānāṃtadviparyayeca doṣāṇāmabhisandhānamiti sūtrārthaḥ||anantaraṃrāgadveṣoddha

Linked texts (1)