Uttarajjhayana v29.p218

v29.p218

adhyayanaṃ-32,[ ni.530] raṇopāyaviparyaye yo doṣa uktastameva doṣāntarahetunā'bhidhānadvāreṇa samarthayitumāhamū.(1351) taosi jāyaṃti paoaṇāī, nimajjiuṃmohamahannavaṃmi|
suhesiṇo dukkhavinoya (mukkha)naṭṭhā, tappaccayaṃ ujjamae arāgī|| vṛ.'tataḥ' iti vikārāpatteranantaraṃ 'se' tasya 'jāyante' utpadyante 'prayojanāni' viṣayasevanaprāṇihiṃsādīni 'nimajjitu'mityanta vitaṇyarthatvānnimajjayitumiva nimajjayituṃ prakramāttameva jantuṃ moho mahārṇava ivātidustaratayā mohamahārṇavastasmin, kimuktaṃ bhavati ?-yairmohamahārṇavanimagna iva jantuḥ kriyate sa hyutpannavikāratayā mūḍha evāsīt viṣayāsevanādibhiśca prayojanaiḥ, sutarāṃ muhyatīti, kīdṛśasya punarasya kimarthaṃ caivaṃvidhaprayojanāni jāyante? ityāha'sukhaiṣiṇaḥ' sukhābhilapaṇaśīlasya 'duḥkhavinodārthaṃ duḥkhaparihārārthaṃ pāṭhāntarato duḥkhavimonāya vā, sukhaiṣitāyāṃ hi duḥkhaparihārāya viṣayasevanādiprayojanasambhava iti bhāvaḥ, kadācidevaṃvidhaprayojanotpattāvapi tatrāyamuddāsīna eva syād ?, atrocyate-'tatpratyayam' uktarūpaprayojananimittaṃ pāṭhantaratastatpratyayādudyacchati caśabdasyaivakārārtha-tyādudyacchatyeva, ko'rthaḥ?-tatpravṛttāvutsahata eva, 'rāgī' rāgavānupalakṣaṇatvād dveṣī ca san, rāgadveṣayoreva sakalānarthasya paramparākāraṇatvāditi sūtrārthaḥ || kimiti rāgadveṣāvataḥ sakalā'pyanarthaparamparocyate? ityāśaṅkayāhamū.(1352) virajjamāṇassa ya iṃdiyatthā, sadāiyā tāvaiyappagārā|
na tassa savvepi maṇunayaṃ vā, nivvattayaṃtī amaṇunayaṃ vā || va.virajyamānasyeti upalakṣaṇatvādadviṣataśca 'caḥ' punararthe tato virajyamānasyādviṣataśca punaḥ 'indriyārthāḥ' śabdādikāḥ pāṭhāntarato varṇādikā vā tāvanta iti yāvanto loke pratītāḥ prakārā: kharamadhurādibhedā yeṣāṃ te tāvatprakārāḥ, bahuprabhedā ityarthaḥ, na 'tasya' iti manujasya sarve'pi' samastā api manojñatāṃ vā nivartayanti' janayantyamanojñatāṃ vā(nivartayanti)kintu?, rāgadveṣavata eva, svarūpeṇa hi rūpādayo na manojñatāmamanojñatāṃ vā kartumātmanaḥ kṣamāḥ kintu rektatarapratipatradhyavasāyavaśāda, ucyate cānyairapi
"parivāṭakāmukaśunāmekasyāṃ pramadātanau |
kuṇapaṃ kāminī bhakṣyamiti tisro vikalpanāḥ ||" tato vītarāgasya tannirvartanahetvabhāvātkathamamī manojñatāmanojñatāṃ vā nirvarttayeyuḥ?, tadabhāve ca kathaṃ viṣayasevanākrośadānādiprayojanotpattiḥ ? iti, pūrvaṃ sati manojñatve'manojñatve ca samasya rūpādīnāmakiñcitkaratvamuktam, iha tu manojñatvāmanojñatve api tādṛśasya na bhavata evetyucyata iti pūrvasyādviśeṣa iti sūtrārthaḥ || tadevaṃ "je je upāyā paḍivajjiyavva"tti pratijñātarāgadveṣayormohasya ca parasparāyatanatve'pi rāgadveṣayoratiduṣṭatvātsākṣāt mohasya ca tadāyatanatvāttadvāreṇoddharaṇopāyān pratipattavyānnirūpapya yadā tu "je je avāyā parivajjiyavva"tti(pāṭhaḥ) tadā rasaniṣevaṇādīnapāyānuktanyāyato'bhidhāyopasaṃharannāhamū.(1353) evaṃ sasaṃkappavikappaṇāsuṃ, saṃjāyai samayamuvaṭṭhiyassa|
atthe ca saṃkappayao tao se, pahīyae kāmaguṇesu tahā| vṛ. 'evam' uktaprakāreṇa svasya-ātmanaḥ saṃkalpā:-prakramādrāgadveṣamoharūpādhya