Uttarajjhayana v29.p219
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p219
- Language
- Sanskrit
v29.p219
uttarādhyayana-mūlasūtram-2-32/1353 vasāyāsteṣāṃ vikalpanāḥ-sakaladoṣamūlatvādiparibhāvanāḥ svasaṅkalpavikalpanāstāsūpasthi-- tasya-udyatasyeti sambandhaḥ, kimityāha-'saṃjāyate' samutpadyate 'samaya'ti ārṣatvāt 'samatā' mādhyathyamarthān-indriyārthān rūpādīṃścasya bhinnakramatvātsaṅkalpayataśca-yathā naivaite'pāyahetavaḥ kintu ? rāgādaya evetyuktanītyā cintayato yadivā samatā-parasparamadhyavasāyatulyatā sā cānivṛttibādarasamparāyaguṇasthāna eva, etatpratipattṛṇāṃ hi bahūnāmapyekarūpa evādhyavasāya ityanayaitadupalakṣyate, tathā arthān' jīvādīn 'saṃkalpayataśca' śubhadhyānaviṣayatayā'dhyavasyataḥ 'tataḥ' iti samatāyāḥ 'se' tasya jantoḥ (sādhoḥ) prahīyate' prakaṇa hāni yāti, kā'sau ?'kāmaguṇeṣu' rūpādiṣu tṛṣṇā' abhilāṣo lobha itiyāvat, samatāyāṃ hi dvividhāyāmapi prāptāyāmuttarottaraguṇasthānāvāptyā kṣīyata eva lobha iti | athavā 'evam' uktaprakāreṇa 'samakam' ekakālam 'upasthitasya' udyatasya rāgādyuddharaṇopāyeṣviti prakramaḥ, yadivā 'samayam' etadabhidhāyakaṃ siddhāntaṃ pratīti śeṣaḥ ‘upasthitasya' taduktārthānuṣṭhānodyatasyetyarthaḥ, kimityāhasvasaṅkalpānām-ātmasambandhināṃ rāgādyadhyavasāyānāṃ vikalpanā-viśeṣeṇa chedanaṃ svasaṅkalpavikalpanā, dṛśyate hi chedavācyapi kalpaśabdaḥ, yathoktam
_ "sāmarthya varṇanāyāṃ ca, chedane karaṇe tathā |
aupamye cādhivāse ca, kalpaśabdaṃ vidurbudhāḥ ||" 'āsu'ti āśu' śīghraṃ 'saṃjāyate' bhavati, paṭhanti ca-'sasaṃkappavikappaṇāso'tti, tathā 'atthe asaṃkappayato'tti, tatra, ca svasya-ātmanaḥ saṅkalpaḥ-adhyavasāyastasya vikalpārāgādayo bhedāsteṣāṃ nāśa:-abhāvaḥ svasaṅkalpavikalpanāśaḥ, tathā ko guṇaḥ? ityāha-'arthān' rūpādīn 'asaṅkalpayataḥ' rāgādiviṣayatayā'nadhyavasyataḥ 'tataḥ' iti svasaṅkalpavikalpanātaḥ svasaṃkalpavikalpanāśādvā 'se' tasya prahīyate kāmaguṇeṣu tṛṣṇevi sūtrārthaḥ ||
tataḥ sa kīdṛśaḥ san ki vidhatte? ityāhamū.(1354 ) so vīyarāgo kayasavvakicco, khavei nāṇāvaraṇaṃ khaṇeṇaṃ| .
taheva jaṃ darisaṇamāvarei, jaṃcaṃtarāyaṃ pakarei kamaṃ|| vṛ. 'saḥ' iti hīnatṛṣṇaḥ 'vītarāgaḥ' vigatarāgadveṣo bhavati, tṛṣṇā hi lobhastatkṣaye ca kṣīṇakaṣāyaguṇasthānāvāptiriti, tathā kṛtasarvakṛtya iva kṛtasarvakṛtyaḥ prāptaprāyatvādanane muktaḥ 'kṣapayati' kṣayaṃ nayati 'jñānāvaraṇaṃ' vakṣyamāṇasvarūpaṃ 'kṣaṇena' samayena tathaiva yad ‘darśanaṃ' cakṣurdarśanādi āvṛṇoti' sthagayati darśanāvaraṇamityarthaḥ, yacca 'antarāyaṃ' dānādilabdhivighnaṃ prakaroti 'karma' antarāyanāmakamityuktaṃ bhavati, sa hi kṣapitamohanīyastīrṇamahāsāgara iva śramopeto viśramyāntarmuhūrtaṃ tadvicarasamaye nidrāpracale devagatyādināmaprakṛtīśca kṣapayati, caramasamaye ca jñānāvaraṇāditrayamiti sūtrārthaḥ || tatkṣayācca kaṃ guṇamavāpnoti? ityāhamū.(1355) savvaṃ tao jāṇaī pāsaī ya, amohaṇo hoi niraṃtarāe|
anāsave jāṇasamāhijutto, āukkhae mukkhamuvei suddhe || vṛ.'sarva' niravaśeṣaṃ tataḥ' jñānāvaraṇādikṣayāt 'jānāti' viśeṣarūpatayā'vagacchati paśyati ca sāmānyarūpatayā 'caḥ' samuccayārthaḥ, tata etena bhedaviṣayatvātsamuccayasya pṛthagupayogatva
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit