Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p37

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p37

Language
Sanskrit

v29.p37

uttarādhyayana-mūlasūtram-2-19/688 kṛtaiḥ 'duṣkaram' iti dussaham|| ___ 'ucchva'tti vāśabda upamārthe, tata ikṣuriva 'āsaran' ākrandan ‘svakarmabhiḥ' hiṃsādhupārjitairjñānāvaraṇādibhiḥ ‘pāpakarmā' pāpānuṣṭhānaḥ || 'kūvaṃto'tti kūjana, kolasuṇaehiṃ ti sūkara-- svarūpadhāribhiḥ śyāmaiḥ śabalaiśca paramādhārmikaviśeṣaiḥ ‘pātito' bhuvi 'phāṭito' jīrṇavastravat 'chinno' vṛkṣavadubhayadaṃṣṭrādibhiriti gamyate 'visphuran' itastataścalan 'arasāhiti praharaṇaviśepaiḥ, paṭhyate ca-'asīhiṃ'ti asibhiḥ' khaṅgaiḥ ata eva atasī'tyatasīpuṣpaṃ tadvarṇābhiḥkṛṣṇābhiḥ paṭṭiśaiśca' praharaṇaviśaṣaiḥ 'chinnaḥ' dvidhākṛtaḥ 'bhinna' vidārita: 'vibhinnaḥ' sūkṣmakhaṇḍīkṛtaḥ, darśanaṃ pāpānuṣṭhānaparihāryatākhyāpanārtham || __'loharathe' lohamayaśakaṭe 'jutto'tti yujerantarbhāvitaṇyarthatvādyojitaḥ paramādhārmikairiti sarvatra gamyate, 'jvalati' dīpyamāne, kadāciddāhabhītyā tato naśyedapītyāha-samilopalakṣitaṃ yugaṃ yasmin sa tathā tatra samilāyute vā, pāṭhāntarataśca jvalatsamilāyuge, 'coio'tti preritaḥ "totrayāḥ ' prājanakabandhanaviśeṣairmarmāghaṭṭanāhananābhyāmiti gamyate, 'rojjhaḥ' paśuviśeṣaḥ 'vā' samuccaye bhinnakramaḥ 'yathā' aupamye tato rojjhavatpātito vā lakuṭādipiṭṭaneneti gamyate, hutāśane jvalita, ketyāha-'citāsu' paramādhārmikanirmitendhanasañcayarūpāsu 'mahiso viva'tti, piva miva viva vā ivārthe' iti vacanāt, mahiṣa iva 'dagdhaḥ' bhasmasātkṛtaḥ ‘pakvaḥ' bhaṭitrīkṛtaḥ 'pāvito'tti pāpamasyāstīti bhūmni matvarthīyaṣṭhak pāpika: 'balāt' haṭhāt saṃdaṃśaḥ-pratītastadākṛtīni tuṇḍāni-mukhāni yeṣāṃ te saṃdaṃśatuṇḍāstaiḥ, tathā lohavaniṣṭhuratayā tuṇḍāni yeṣāṃ tairlohatuṇḍe: 'pakkhihiṃti pakṣibhirḍaṅkagṛddhairiti yogaḥ, ete ca vaikriyā eva, tatra tiraścāmabhāvāt, 'viluptaḥ' vividhaṃ chinnaḥ||
tasya caivaṃ kadarthyamānasya tuḍutpattau kā vārtetyāha-tṛṣṇayā klānto-glānimupagatastṛṣṇāklāntaḥ ‘pāhaṃti'ti pāsyāmīti cintayan 'khuradhārāhi'nti kṣuradhārābhiraticchedakatayā vaitaraṇījalommibhiriti śeṣaḥ, vipāṭitaḥ, pāṭhāntarataraśca vipāditaḥ-vyāpādita ityarthaḥ, uṣṇenavajravālukādisambandhinā tāpenābhi-ābhimukhyena tapta uṣṇābhitaptaḥ saṃprāpto'sayaḥ- khaṅgāstadvadbhedakatayā patrāṇi-parṇāni yasmistadasipatraṃ, 'mudgarādibhiḥ' āyudhaviśeṣairgatā-naṣṭā āśā-paritrāṇocaramanorathātmikā yatra tadgatāśaṃ yathā bhavatyevaṃ bhaggagattehiṃ ti bhagnagātreṇa satā prāptaṃ duḥkhamiti yogaḥ, kalpitaḥ vastravat khaṇḍitaḥ kalpanībhiḥ pāṭītaḥ dvidhākṛtaḥ ūrdhvaṃ churikābhiśchinnaḥ khaṇḍitaḥ kṣurairiti paścānupūrvyā sambandhaḥ, itthaṃ ca 'ukkaṃto ya'ti utkrāntaścāyuḥkṣaye mṛtaścetyarthaḥ, pāṭhāntarato votkṛta:-tvagapanayanena pratyekaṃ vā kṣurādibhiḥ kalpitādīnāṃ sambandhaḥ ||
'pāśaiḥ kūṭajālaiḥ' pratītaireva bandhanaviśeṣaiḥ, 'avaśaḥ' paravaśaḥ 'vāhitaḥ' vipralabdhaḥ, paṭhyate ca-'grahito'tti gṛhīto baddho bandhanenaruddho bahiḥpracāraniṣedhanena, anayoviśeṣaṇasamāsaḥ, 'vivāito'tti vipādito vināśita ityarthaḥ, tathā galaiḥ' baḍiśairmakaraiḥ-makarākārānukāribhiḥ paramādhārmikairjālaiśca-tadviracitairvikriyairanayordvandvaḥ, samuhavācī vā jālaśabdastatpuruṣaśca samāsaḥ, tathā 'ulliu'tti ārṣatvād ullisvito galaiḥ pāṭito makarairgṛhītaśca jālaiḥ, yadvā

Linked texts (1)