Uttarajjhayana v29.p55

v29.p55

uttarādhyayana- mūlasūtram - 2 - 20 / 748 gataḥ pravrajitaḥ, ko'rtha : ? - pratipannavānanagāritām || tata iti pravrajyāpratipatterahaṃ nātho jāta:saṃvṛtto, yogakṣemakaraṇakṣama iti bhāvaḥ, 'ātmanaḥ ' svasya 'parasya vā' anyasya puruṣādeḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ jīvānāṃ trasānāṃ sthāvarāṇāṃ ceti trasasthāvarabhedabhinnānāmiti viṃśatisūtrāvayavārthaḥ || kimiti pravrajyāpratipattyanantaraṃ nāthastvaṃ jātaḥ purā tu na ityāha

appā neī veyaraṇī, appā me kūḍasāmalī|
appā kāmaduhā ghenū, appā me naṃdanaṃ vanaṃ ||
vṛ. 'ātme 'ti vyavacchedaphalatvādvākyasyātmaiva nānyaḥ kaścit kimityāha- 'nadī' sarit 'vaitaraṇī' narakanadyā nāma, tato mahā'narthahetutayā narakanadīva, ata evātmaiva kūṭamiva jantuyātanāhetutvācchālmalī kūṭaśālmalī narakodbhavā | tathā''tmaiva kāmān-abhilāṣān dogdhi - kāmitārthaprāpakatayā prapūrayati kāmadudhā dhenurivadhenuḥ, iyaṃ ca rūḍhita uktāḥ, etadupamatvaṃ cābhilāṣitasvargāpavargāvāptihetutayā, ātmaiva 'me' mama 'nandanaṃ' nandananāmakaṃ 'vanam' udyānam, etadaupamyaṃ cāsya cittapralhattihetutayā |

appā kattā vikattā ya, duhāṇa ya suhāṇa ya| appā mittamamittaṃ ca, duppaṭṭhiyasupaṭṭio ||
vṛ. yathā caitadevaṃ tathā''ha - ātmaiva 'kartā' vidhāyako duḥkhānāṃ sukhānāṃ ceti yogaḥ, prakramāccātmana eva 'vikaritā ca' vikṣepakaścātmaiva teṣāmeva, ataścātmaiva 'mitram' upakāritayā suhṛt' amittaṃ'ti' amitraṃ ca' apakāritayā'suhṛt | kīdṛk san ? -'duppaṭṭhiyasuppaṭṭhio'tti, duṣṭaṃ prasthitaḥ - pravṛtto duṣprasthitaḥ durācāravidhātetiyāvat suṣṭhu prasthitaḥ suprasthitaḥ sadanuṣṭhānakartetiyāvat yo'rthaḥ etayorviśeṣaṇasamāsaḥ, duṣprasthito hyātmā samastaduḥkhaheturiti vaitaraṇyādirūpaḥ suprasthitaśca sakalasukhaheturiti kāmadhenvādikalpaḥ | tathā ca pravrajyā'vasthāyāmeva suprasthitatvenātmano'nyeṣāṃ ca yogakaraṇasamarthatvānnāthatvamiti sūtradvayagarbhārthaḥ ||
punaranyathā'nāthatvamāha
mū. (750 ) imā hu annāvi anāhayā nivā!, tāmegacitto nihuo suṇehi me | niyaṃṭhadhammaṃ lahiyāṇavī jahā, sīyaṃti ege bahukāyarā narā ||
vṛ. ‘iyam' anantarameva vakṣyamāṇā 'huḥ' pūraṇe 'anyā' aparā 'api: ' samuccaye 'anāthatā' asvāmitā, yadamāvato'ha nātho jāta ityāśayaḥ, 'niva' tti nṛpa 'tā' mityanāthatām, 'ekacittaḥ ' ekāgramanā: 'nibhṛtā: ' sthiraḥ śṛṇu, kā punarasāvityāha-nirgranthānāṃ dharmaḥ - ācāro nirgranthadharmastaṃ 'labhiyāṇavi 'tti labdhvā'pi 'yathā' ityupapradarśane 'sīdanti' tadanuṣṭhānaṃ prati śithilīmavanti 'eke' kecana īṣadaparisamāptāḥ kātarāḥ - niḥsattvāḥ bahukātarāḥ 'vibhāṣā supobahu ca purastāttvi' ti prāgbahucapratyayaḥ, ye hi sarvathā niḥ sattvāste mūlata eva na nirgranthamārgaṃ pratipadyanta ityevamucyate, yadivā kātarā eva bahavaḥ saṃbhavantīti bahuśabdo viśeṣaṇaṃ 'narāḥ ' puruṣāḥ sīdantaśca nātmānamanyā̭śca rakṣayituṃ kṣamā itīyaṃ sīdanalakṣaṇā'parā'nāthateti bhāvaḥ ||
mū. ( 751) je. pavvaittāṇa mahavvayāī, sammaṃ (ca) no phāsayaī pamāyā | aniggahappā ya rasesu giddhe, na mūlao chiṃdai baṃdhanaṃ se ||