Uttarajjhayana v29.p95
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p95
- Language
- Sanskrit
v29.p95
uttarādhyayana- mūlasūtram - 2-24 / 942 davvao cakkhusā pehe, jugamittaṃ ca khittao | kālao jāva rīijjā, uvautto ya bhāvao || iṃdiyatthe vivajjittā, sajjhāyaṃ ceva paṃcahā | tammuttī tatpurakkāre, uvautte riyaṃ rie |
vṛ. ālambanena kālena mārgeṇa yatanayā ca catuṣkāraṇaiḥ- ebhirevālambanādibhiḥ pariśuddhānirdoṣā catuṣkāraṇapariśuddhā tāṃ 'saṃyataḥ ' yatiḥ 'iryāṃ' gatiṃ 'riye 'tti rīyeta anuṣṭhānaviṣayatayā prāpnuyāt, yadvā subvyatyayāccatuṣkāraṇapariśuddhayā īryavā 'rīyeta' gacchet | ālambanādīnyeva vyākhyātumāha-'tatra' teṣvālambanādiṣu madhye ālambanaṃ yadālambya gamanamanujñāyate, nirālambanasya hi nānujñātameva gamanaṃ, tatkimityāha - 'jñānaṃ' sūtrārthobhayātmakāgamarūpaṃ 'darśanaṃ' darśanaprayojanaṃ (śāstraṃ) 'caraṇaṃ' cāritraṃ, tathāśabdo'nuktasamuccayārthaḥ, tena dvitrādibhaṅgasūcakaḥ, tato'yamarthaḥpratyekaṃ jñānādīnyāśritya dvikādisaṃyogato vā gamanamanujñātam, ālambaneneti vyākhyātaṃ, kāleneti vyācaṣṭe kālaśca prastāvādīryāyā divasa uktaḥ, tīrthakṛdādibhiriti gamyate, rātrau hyacakṣurviṣayatvena puṣṭatarālambanaṃ vinā nānujñātameva gamanaṃ, mārgeṇeti dvāraṃ vyākhyātumāha-mārga ima sāmānyena panthā: sa utpathena-unmārgeṇa varjito-rahita utpathavarjita ukta iti sambandhaḥ, utpathe hi vrajata ātmasaṃyamavirādhanādayo doṣāḥ |
1
yataneti vuvūrṣarāha- 'davvato' ityādi, sugamameva, navaraṃ 'tām' iti caturvidhayatanāṃ me 'kīrttayataḥ' samyaksvarūpābhidhānadvāreṇa saṃśabdayataḥ 'śṛṇu' ākarṇaya śiṣyeti gamyate | yathāpratijñāmevāha-'dravyata' iti jīvādikaṃ dravyamāśrityeyaṃ yatanā - yat 'cakṣuṣā' dṛṣṭayā 'prekṣeta' avalokayet, prakramājjīvādikaṃ dravyam, avalokya ca saṃyamātmavirādhanāparihāreṇa gacchediti bhāva:, 'yugamātraṃ ca' caturhastapramāṇaṃ prastāvātkṣetraṃ prekṣeta, iyaṃ kṣetrato yatanā, kālato yatanā yāvat 'rīyijja' tti rīyate yāvantaṃ kālaṃ paryaṭanti tāvatkālamāneti gamyate, upayuktaśca bhāvatodattāvadhāno yadrīyate, iyaṃ bhāvamaṅgīkṛtya yatanā |
upayuktatvameva spaṣṭayitumāha- 'indriyārthān' śabdādīn 'vivarjya' tadanadhyavasānataḥ parihṛdaya, svādhyāyaṃ caiva 'ca: ' samuccaye evakāro'piśabdārthaḥ, tato'yamarthaḥ na kevalamindriyārthān vivarjya kintu svādhyāyaṃ cāpi 'pañcadhe 'ti vācanādibhedataḥ pañcaprakāraṃ, gatyupayogopadhātitvāt, tataśca tasyāmeveryāyāṃ mūrttiḥ - śarīramarthādvayāpriyamāṇā yasyāsau tanmūrttiḥ, tathā tāmeva puraskaroti-tatraivopayuktatayā prādhānyenāṅgīkuruta iti tatpuraskāraḥ, anena kāyamanasostatparatoktā, vacaso hi tatra vyāpāra eva na samasti, evamupayuktaḥ sannīrvāṃ rīyeta yatiriti śeṣaḥ, sarvatra ca saṃyamātmavirādhanaiva vipakṣe doṣa iti sūtrapañcakārthaḥ || samprati bhāṣāsamitimāhamū. (944 ) kohe māne ya māyā ya, lobhe ya uvauttayā | hāse bhaya moharie, vigahāsu taheva ya || eyāiṃ aṭṭha ṭhāṇāī, parivajjittu saṃjao | asāvajjaṃ miyaṃ kāle, bhāsaṃ bhāsijja pannavaṃ ||
vṛ. krodhe māne ca māyāyāṃ lobhe ca 'upayuktatā' krodhādyupayogaparatā tadekā yatanetiyāvat,
92
-
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit