Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 1.4

Śaśilekhā 1.4

Language
Sanskrit

1.4

śaśilekhā atra sarvatra hetugarbhaviśeṣaṇaṃ 'umāpatidhara'iti| u:=śivo, māpatirviṣṇustayo rdhara:=dhārakaḥ bhakta ityarthaḥ| ⁸hariharādvaitabhaktasya tasya kimalabhyamitibhāvaḥ| ⁹yadvā u sambodhane pādapūraṇe vā, māpatidharaḥ=vaiṣṇavaḥ, pakṣe-umāpatidharaḥ=śaiva iti yojyam| athavā e smṛtau samaguṇānāmasaṃkhyeyatvād yathā smṛtīdamucyata ityarthaḥ| jayadevo vācaḥ pallavayatītyādi, śaraṇaḥ=vaśīkṛtagānavidyaḥ|
śaśilekhā śivapakṣe sūryarūpaṃ stauti - he in!=sūryarūpa! karadhṛtakamalavara! tava khaṃ=tvatparicitaṃ kṣetraṃ ākāśaṃ vā, adbhutaśṛṅgaṃ=udayādriśikharañca prakāśavirodhitvād hiraṇyakaśipuḥ = andhakāraḥ, he dhṛtanara! he harirūpa!=sūryarūpa! tvadanugṛhītaṃ timirābhibhūtaṃ na bhavatītibhāvaḥ| yadvā tava karakamalavare nakhaṃ=aśūnyam, paripūrṇam, adbhutaśṛṅgaṃ=āścaryaprabhutvamasti| ¹kīdṛśam? dalitahiraṇyakaśipuḥ=viṣṇuḥ, sa eva tanubhṛṅgaḥ=svalpabhramaro yatra, ²idameva prabhutvaṃ yadacyuto'tra bhramarāyata iti| ³bāṇatāmupagatasya ⁴vinayasaṅkucitāṅgasya viṣṇoḥ ⁵parilālane vā idaṃ bodhyam| ⁶dhṛtaviṣṇo he! ⁷yadvā bhṛṅgāyitaviṣṇūkaṃ tava nakhaṃ adbhutaṃ śṛṅgaṃ=nīlotpalaṃ yatra, tādṛśamasti| ⁸yadvā tava śarabharūpasya, tava karakamalavare nakhaṃ=karuho'sti, adbhutaśṛṅgaṃ = atitīkṣṇamityarthaḥ| dalitahiraṇyakaśipuḥ=narasiṃhaḥ, sa ca śarabharūpeṇa kare dāraṇāya samuttolita iti kālikāpurāṇe kathā| 'śṛṅgaṃ viṣāṇe nīlābje prabhutve ca nigadyate'| itikośaḥ| śṛṅgaṃ prabhutve ca śikhare cihne krīḍāmbuyantrake|| 'viṣāṇotkarṣayoścāgre śṛṅgaṃ syāt kūrcchaśīrṣake' iti ca||
athavā karakamale varo yeṣāṃ te varadā=anye devāḥ, teṣāṃ ina=prabho, he varadarāja! tava khaṃ=puram, kāśīnāmakam, ¹adbhutotkarṣavadasti| kāśīśabdārthaṃ bhaṅkyā pratipādayan utkarṣahetumāha- daliteti, 'hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham' tiśrutyā hiraṇyapadena pratipāditamajñānaṃ atrāpi gṛhyate| hiraṇyaṃ=ajñānam, tadeva kaśipuḥ=ācchādanam, āvaraṇam, tadeva tanubhṛṅgo=śarīrabhramaraḥ, dalito yena, yatra vā, jñānaprakāśanānnirmūlitamalinadehabandhamityarthaḥ| ²athavā adbhutaśṛṅgaṃ=śitāgratvāt triśūlam, nakhaṃ=aśūnyam, nakhasadṛśaṃ vā dāraṇasādhanatvāt, karaśobhākaratvācca karo'sti| hiraṇyasya=hiraṇyākṣasya, kaśipoḥ, hiraṇyakaśipoḥ putratvād bhrātṛtvācca tanuriva prītipātramandhakāsuraḥ, ³sa eva bhṛṅgo dalito=grathito yatra, andhakaḥ śivena triśūlena grathitaḥ, sūryāgnau tāpitaśca tato bhṛṅgarīṭi nāma gaṇaḥ kṛta iti purāṇam| ⁴bhṛṅgapadena sa eva bhṛṅgarīṭirabhūditi sūcitam, karāḥ=kiraṇāḥ, ta eva kamalānāṃ prakāśakatvādvarā īnāsteṣāṃ khaṃ=ādhārabhūtamiti| dhṛtaṃ narasya=yajamānasya, ⁵ātmano, nārāyaṇasya vā, hareḥ=indrasya vā tādṛśādīnāṃ vā rūpaṃ yena| 'naro'je manuje'rjune iti'⁶ |

Linked texts (1)