Gita Govinda 1.7
Śaśilekhā 1.7
- Language
- Sanskrit
1.7
śaśilekhā śivapakṣe vāyumūrttiṃ stauti - ²he daśamukha!=prāṇādipañcaka! nāgādipañcaka! pradhānamūrte! he vāyo! diśāṃ tatpatīnāñca kamanīyaṃ=iṣṭam, aśokapuṣpabalim, vitarasi, vāyunā
kusumānāmupaharaṇādidaṃ maulītyupalakṣaṇam| ‘mauliḥ kirīṭe dhammille cūḍāyāmanapuṃsakam| aśoka-pādape puṃsīti’| dhṛto rasya=bahveḥ, amo=gatiḥ samindhanaṃ yena, tādṛśaṃ śarīraṃ yasyeti| yadvā ro=jāro'gniḥ, āmastadāśayaḥ, tau dhṛtau yena, prāṇyantaśca vetyarthaḥ| yadvā avaiṣamyādaiśvaryasāmyānmāha-dikṣu raṇe ca=svāsthye saṅkaṭe cetyarthaḥ| dikpatīnāṃ=devānām, kamanīyaṃ=iṣṭam, vitarasi=dadāsi| tadviruddhasyāpi bhajato daśamukhasya=rāvaṇasya, maulīnāṃ=śirasāṃ, mastakānām, baliṃ=pūjām, cchede'pi punaruddhavasāmarthyarūpāṃ ca, vitarasi=dadāsi| atra maulerbaliḥ, sa eva daśamukhapadena śirohomabhajanaṃ sūcitam| ramaṇīyaṃ=yathādhṛtam, rāmaṃ=cāru, sitāsitaṃ vā karpūragauratvānnīlakaṇṭhatvācca śarīraṃ yena| ‘rāmayoṣetyupakramyamiṣu cāpau’ site'sita’ iti medinyāmuktam|
śaśilekhā
śivapakṣe vidhātṛrūpatvena stauti- ¹he keśava!=he śiva!, he vidhe!= he brahmarūpa!, he yajña! iṃ aṃ ca jānāti, yajñapravṛttinivṛttimārgakuśala! rahastyāgaḥ jihate=gacchati, tādṛśa he!| tādṛśo'pi śrutijātaṃ nindasi? kāṃskān nindasītyarthaḥ| vidhe ityatra praśliṣṭoḥ akāraḥ amāno nāḥ pratiṣedharacanā iti niṣedhārthaka iti vā| svayaṃ mantranivṛttimārgaparo'pi pravarttakaṃ vedamādiya brahmarūpo'sītyarthaḥ| buddhaṃ=svapnāt prabuddhaṃ śarīraṃ brahmaśarīraṃ dhṛtaṃ yena| yadvā ha-pādapūraṇe, he hara! śrutijātaṃ anindasi=na nindasi, ādriyasa iti, anyat spaṣṭam²| athavā ha-pādapūraṇe ha-śaṅkara! śrutiṣu=śāstriṣu jātaṃ paśudaṃśanasya ghātamupaghātamāndyaṃ=³śivamavamatya yajñācaraṇarūpaṃ nindasi| ⁴ato yajñasya vidhā, vṛddhiṃ vidhiṃ vā īrayati tādṛśa he dakṣayajñavidhvaṃsana! yajñavidheriti kvivantaṃ vā, tatpakṣe ahaha khede adbhute vā| ata eva⁵ ajñānopahatānāṃ dakṣādīnāṃ dṛgunmīlanāya ⁶yajñavidhvaṃsanamitibhāvaḥ| sadayena=samāhitena hṛdayena darśitadhṛtabuddhaśarīra!=jñānamayarūpa! yadvā darśitaḥ paśunāṃ=śivaṃ binā, yajñabhāgabhujāṃ devānāṃ ghāto=dantotpāṭanādiryatra evaṃ yathā syāttathā śrutijātaṃ=dakṣādiśāstrisamūhaṃ nindasi| he yajñavidhe! adarśitapadena devānāṃ cchinnānyajñāni punarutthāpitānīti sūcitam, tadanuguṇaṃ sadayahṛdayeti padam|
'vidhā-gajānubandhau ca prakāre vetane vidhāviti'| paśumṛgādidevāje nāvyayaṃ darśane'pi ceti medinī'||
paśu samyagartha ityapi|
'hakāraḥ śaṅkaraḥ prokta' iti| ⁷gataṃ jātyo svajanmasviti| yadvā paramātmarūpaṃ prārthayamāna āha-yajñaḥ=jñānayajñaḥ, ātmajñānam, sa eva vidhiḥ=āvaśyakatvāt 'ātmā vā re draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaśceti' tasya ghātam -
1 'he keśava!' ityārabhya 'brahmaśarīraṃ dhṛtaṃ yena', iti yāvadadhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 2 adhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 3 śivāpamānena, G.J., ii & A 4 'ato ha-yajñasya' ityārabhya 'khede adbhute vā' paryantamadhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 5 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J., ii & A 6 yajñavidhvaṃso bhavatā vihita itibhāvaḥ, G.J., ii & A 7 adhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O.
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit