Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 18

Rasikapriyā 18

Language
Sanskrit

18.2

dvivarṇanam | padasaṃtatitastenāḥ pāṭāḥ svarasamuccayaḥ || tataḥ padyāni yatra syurlayamadhyamamānataḥ | sa prabandhavaro jñeyo dhanyavaikuṇṭhakuṅkumaḥ ||' iti dhanyavaikuṇṭhakuṅkumanāmā dvādaśaḥ prabandhaḥ | śaṭho nāyakaḥ gūḍhavipriyakṛcchaṭhaḥ | cintātvarāvatī vāsakasajjā nāyikā | tallakṣaṇaṃ—'kelīgṛhamthātmānaṃ maṇḍayatyeṣyati priye | sakhī dūtī samāsiṃ samagāditi' || (?) |
12 || idānīṃ tasyāstadekaparatvamāha | vipuleti | he kitava dhūrta, sā mṛgākṣī tava amandakandarpacintāmatiśayitakāmacintāṃ kṛtvā vidhāya dhyānalagnā satī smarajalanidhimagnā śṛṅgārasāgare līnā | kiṃbhūtā sā | vipulā mahatī romāñcapaṅktiryasyāḥ sā | api kiṃbhūtā | sphītasītkāraṃ pravṛddhasītkāraṃ yathā syāttathā | antaḥ arthāt viraheṇaiva janitābhyāṃ jaḍimakākubhyāṃ vyākulaṃ yathā syāttathā vyāharantī bhāṣamāṇā || 'nanamayayayuteyaṃ mālinī bhogilokaiḥ' | iti mālinī chandaḥ | rasavadalaṃkāraḥ |
1 || idānīṃ sā rādhā dhyānādinā tvayā saha ramamāṇāpi sākṣāttvāmalabhamānā na kathaṃcinnivṛttimeṣyatītyāha—aṅgeṣviti |
idānīmāśīrvyājena sargāntamāviṣkaroti || kimiti | govindasya giro jayanti sarvotkarṣeṇa varttante | bhāvagarbhatayā vakturvaidagdhyakhyāpanena sarvotkṛṣṭatvam | tattvena ca namaskāryatvam | kiṃbhūtā giro vācaḥ | sāyamatithiprāśastyagarbhāḥ | sāyaṃ-

18.3

he mādhava, eṣā matsakhī | eṣeti etatpadapratyakṣe vyāpārādbuddhau pratyakṣīkṛtyāha | eṣā varatanurityevaṃkrameṇa ākalpavikalpatalparacanāsaṃkalpalīlāśatavyāsaktāpi nepathyavitarkakisalayaśayyāviracanalabdhaprāptyucitavilāsaśayaneṣvāsaktāpi satī tvayā vinā niśāṃ na neṣyati niśāṃ netuṃ na śaktā bhaviṣyatīti | itīti kim | tānyeva kānicidāha | aṅgeṣu avayaveṣu tvaccittāpahāri ābharaṇaṃ karoti | kathaṃ bahuśaḥ | bahuśa iti ananurūpaparityāgena tvaccittaprītikaraparigraho dyotyate | api ca | patre vṛkṣapatre patatripakṣe'pi vā | apiśabdāttṛṇādiparispando labhyate | tasminsaṃcāriṇi saṃcāraraṇaśīle tvāmeva prāptaṃ pariśaṅkate vicārayati | atra evakāraṃ vināpi 'pārtho dhanurdharaḥ' itivatsarvāṇi vākyāni sāvadhāraṇānyeveti kṛtvā evakārākṣepaḥ | api ca avaśyamāgamiṣyatīti kṛtvā śayyāṃ vitanute | tatastvāmapaśyantī ciraṃ tvāmeva dhyāyati | śayyāṃ viracayya tena saha mayātraiva me kāmakelayaḥ karttavyā iti ciraṃ dhyāyati | anyo'pi yaḥkaścinmānasavyathābhibhūto rajanyativāhane'samarthaḥ sa tadativāhānārthaṃ kāryāntaravyāsaktyā ceto ramayati | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttaṃ, samuccayo'laṃkāraḥ |

18.4

kāle'tithayaḥ sāyamatithayaḥ | teṣāṃ prāśastyaṃ svāgatādisaṃbhāreṇa praśaṃsā, tadgarbhe yāsāṃ tāḥ | tathā kiṃviśiṣṭasya govindasya | nandāntike nandasamīpe tattādṛksaṅketasūcanārūpamadhvagamukhānniḥsṛtaṃ rādhāyā vacanaṃ gopataḥ gopāyituḥ | gāṃ pālayatīti gopaḥ gopāyateḥ pacādyac | 'āyādayaḥ-' iti talope sārvavibhaktikastasiḥ | tasya gopataḥ | atra pituḥ saṅketāśaṅkāṃ mā pratīkṣīditi gopane tātparyam | atra tadapahnavādapahutiralaṃkāraḥ || praśaṃsācchadmanā vyājoktirapi | pituḥ samīpe tādṛgvaco lajjāvahamiti tadapākaraṇārthaṃ aprastutapraśaṃsāpi | taditi kim | he bhrātaḥ pathika bhāṇḍīrabhūmiruhi iti vaṭavṛkṣe kiṃ viśrāmyasi | atra viśrāmaṃ mā kṛthāḥ kuta iti hetugarbhaṃ viśeṣaṇamāha | kiṃviśiṣṭe vṛkṣe kṛṣṇabhogibhavane | kṛṣṇaścāsau bhogī ca kṛṣṇābhogī tasya bhavanaṃ tasmin kṛṣṇasarpāvāse ityarthaḥ | atra bhrātṛpadena bhrātṛvyatvam | tena ca matsaṅketasthānametaditi vyajyate | pakṣe kṛṣṇaścāsau bhogī śṛṅgārī ca tasya nivāsaḥ | atrārthadvayāśleṣikṛṣṇaśabdena śleṣo'laṃkāraḥ | tarhi kiṃ kurvityāśaṅkyāha | ito vaṭātsānandanandāspadaṃ na yāsi api tu yāhi iti loḍarthalakṣaṇo laṭ | sānandamṛddhimattannandāspadaṃ ceti | anenātra anyaparityāgena yatprārthyate tatsulabhamiti | tarhi dūre bhaviṣyatītyāśaṅkyāha | dṛṣṭigocaraṃ āsannamevaṃ sānandeti pathikaviśeṣaṇaṃ vā | sāṃpratamānande'pi sarpadaṃśādakuśalatāmāpsyasīti | aucitīmāha | atra kṛṣṇavaṭādyairālambanairvibhāvaistadapākṛtiniṣedhābhivyakto ratisthāyī vipralambhākhyaḥ śṛṅgāro rasaḥ | āśīruttare'laṃkṛtī || nisargacitrojjvalayuktisarge vyācaṣṭa ṣaṣṭhaṃ rasikapriyāyāḥ | sarge nṛpagrāmakirīṭaratnaṃ śrīkṛṣṇabhakarṇastṛṇitasmaro'tra || iti śrīmanmahārājādhirājāminavabharataśrīkumbhakarṇaviracite śrīkumbhasvāmimandarasvādare gītagovindavivaraṇe vāsakasajjāvarṇane dhanyavaikuṇṭho nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ ||

Linked texts (1)