Gita Govinda 2.2

2.2

stre'pi—'kiṃ syātparatretyāśaṅkā yasminkārye na jāyate | na cārthaghnaṃ sukhaṃ ceti śikṣāstasminvyavasthitāḥ' || iti | parastrīgato'pyayaṃ rasa upanibadhyamāno na pātakāya | yataḥ—'kāntāsaṃmitatayā' ityupadeśaprāmāṇyāt | yathā—evaṃ śrīvāsudevaratikelikathāsametam | śrīśca vāsudevaśca tau | tayo ratikelikathāsametam | atra strīnāmalāñchitaṃ sarvaṃ śrīriti | śrīśabdena rādhābhidhīyate | athavā śrīḥ śobhā lakṣmīrvā tadgato vāsudevasya | tadasūci pūrvapadye mādhavaśabdena | ratikelīti | suratakrīḍākathanena vā ratyā śṛṅgārasthāyībhāvenānurāgeṇa yāḥ kelayaḥ kathāḥ parasparasaṃkathanāni tatsametam | atha kavirātmano viśeṣaṇadvāreṇa sarasvatīcaraṇakiṃkaratvaṃ anu ca prabandhasya padmāvatīdevatāsamārādhanaphalatvamāha—vāgdevateti | vāgdevatācaritena citritaṃ saṃjātacitraṃ cittasadma yasya sa tathā | sarasvatyanusmaraṇaparahṛdaya ityarthaḥ | aparaṃ ca | lakṣmīcaraṇasevakāgraṇīḥ | padmaṃ kare'sti yasyāḥ sā padmāvatī lakṣmīḥ | 'śarādīnāṃ ca' iti dīrghaḥ | atha padmāvatī aṣṭākṣaramantrādhidaivataṃ tasyāścaraṇacāraṇena paricaryāviśeṣeṇa cakravartī | kavirāja ityarthaḥ | 'padmāvatī tasya kalatrameke vadanti yattanna vicāracāru | yataḥ sadācāraparamparaiṣā gṛhṇanti tannāma na nāma santaḥ || karmādi sadaivatasaṃprayoge tatkīrtanaṃ kiṃ na viśeṣagarham | raho vihāya kvacanāpi dṛṣṭaṃ satāṃ svakāntāprāṇayādikaṃ tu ||' atastadvyākhyopekṣā | evaṃ yadyapyasti tattvaṃ tathāpi mahatāmihālaukikacamatkāricaritaṃ kiṃcidīkṣyate—'tathāhi satyabhāmāgre nanarta narakāntakṛt | dehārthaṃ ca babhāremāmīśo yogivaro'pi san || athavā bhaktiyogasya svabhāvaḥ ko'pyanīdṛśaḥ | yatastadyogayuktā hi gaṇayanti na laukikam || athātmā jāyate yasyāṃ sā jāyeti śrutīraṇāt | tatsvarūpaparasvatvātsā bhaktiryā tayā saha || tathāhi dharmakāryāṇi na santyatra tayā vinā | sarveṣu dharmakāryeṣu patnyuktā dakṣiṇāṅgagā || kiṃ tu sā bhaktiratroktā yopacāreṇa varjitā | tāṃ vinā'to'nurajyanti santaḥ sveneṣṭadaivate || śṛṅgāritvādatha svīyāṃ jāyāṃ nartayatīha saḥ | parārthaniṣṭhabuddhīnāṃ na hi lokavyatikramaḥ || loko vedastathādhyātmaṃ pramāṇaṃ trividhaṃ smṛtam | tatra lokasya mukhyatvāttaduktirnānyathā bhavet || ataḥ padmāvatī tasya kalatramiti nānyathā | parabhāgavatasyāsya jayadevasya yujyate ||
kavirīdānīṃ svaprabandhasya prayojanamāviṣkaroti—yadīti | he śrotarityadhyāhāryam | tadā tarhi jayadevasarasvatīṃ prabandharūpāṃ vāṇīṃ śṛṇu | kilakṣṇām | madhurakomalakāntapadāvalīm | madhurā komalā kāntā padānāmāvaliryasyāṃ sā | etena mādhuryaujaḥprasādādyā daśāpi guṇā uktā bhavanti | tadeti kim | yadi harismaraṇe manaḥ sarasaṃ ekāgraṃ sarāgaṃ vartate | aparaṃ ca | yadi vilāsakalāsu kutūhalam | vilāsināṃ śṛṅgāriṇāṃ kalāstāsu | 'vilāso gamanādiḥ syācceṣṭā śliṣṭāṅgayā kṛtā' iti | etenāsya prabandhasya prayojanābhidheyasaṃbandhādhikāriṇa uktā bhavanti | vilāsakalāśikṣā avāntaraprayojanam | harismaraṇaṃ paramaṃ prayojanam | smāryasmāraka lakṣaṇaḥ saṃ-
atha varāhaḥ | vasatīti | dhṛtasūkararūpeti dhruve viśeṣaḥ | dharaṇī pṛthvī tava daśanaśikhare daṃṣṭrāgrabhāge lagnā saṃsaktā vasati | keva | śaśini candramasi magnā