Gita Govinda 37.5

37.5

rākṣamatā | api ca vakṣa utkampitaṃ hṛdi kampo jātaḥ | api ca | akṣi mīlitaṃ darśane'śaktaṃ jātam | atrārthe vṛddhasaṃmatimāha—strīṇāmabalānāṃ pauruṣaraso vīrarasaḥ kutaḥ sidhyati | api tu na kuto'pi | kelau vāmāṅge lalanāyā dakṣiṇāṅgasthapuṃsaḥ bhānunāḍīsaṃbandhātsuratāntakārī kāmodbhavo bhavatīti vātsyāyanamatavedināṃ matam | tasmiṃśca lalanānāmevaṃ ceṣṭāḥ prasiddhāḥ | athavā ratārambhādupari iti yojanā | idameva vākyaṃ nirapekṣaṃ vyākhyeyam | atra doṣṇorvallitvena viśeṣaṇaṃ śaithilyena aucitīmāvahati | atra 'viśeṣoktirakhaṇḍeṣu kāraṇeṣu phalāvacaḥ|' iti viśeṣoktiralaṃkāraḥ | saṃbhogākhyaḥ śṛṅgāro rasaḥ | kutaḥ sidhyatītyanena samarasakaraṇaṃ vyajyate | gītyādi prasiddham || jayaśrīsaṃjñatālena padyaṃ pāṭāḥ kharāstathā | stenāśca yatra badhyante saṃbhoge rasa uttame | rāge karpaṭabaṅgāle sa pauruṣarasātparaḥ | premṇā vilāsanāmāyaṃ prabandho mādhava priyaḥ || iti pauruṣarasapremavilāsanāmā ṣaḍviṃśaḥ prabandhaḥ |
vyākośa iti | sā mugdhakāntiryata eva vilulitā ratiparimarditā tathāpi kṛṣṇe dhinoti prīṇayati | kiṃ kurvatī | satrapā satī sadyastatkālaṃ stanajaghanapadaṃ pāṇinā ācchādya paśyantī | kathaṃ vilulitetyāhakeśapāśaḥ kabarī vyākośaḥ śithilo jātaḥ| api ca | alakaiścūrṇakuntalaistara litamitastato gatam | kapolau svedamokṣau jātau | anu ca bimbādharakāntiḥ kliṣṭā jātā | anu ca hārayaṣṭiḥ kucakalaśarucā hāritā kuto'pi nāśitā | anena kañcukābhāvāddhārayaṣṭiḥ śarīraśobhayaiva nigīrṇā | apica kāñcī kāntirhatāśā jātā| iyamapi vastrābhāvāttaddehaśobhayaiva luptā | niralaṃkaraṇāpi sarvātiśāyinyā śarīraśobhayaiva pratyurmano-