Gita Govinda 5.1

5.1

unmīladiti || pathikairamī vasantasamayavāsarāḥ kathaṃkathamiva mahatā kaṣṭena nīyante | kaiḥ kṛtvā | dhyānāvadhānakṣaṇe priyānucintanaikāgratāprastāve prāpto yaḥ prāṇasamāsamāgamaraso'nurāgastasya prakaṭībhāvaiḥ, athavā rasasyollāso yeṣviti pathikaviśeṣaṇam | kiṃbhūtā vāsarāḥ | unmīlanyo'sau madhugandhaḥ puṣparasagandhastatra lubdhā ye madhupā bhramarāstairvyādhūtā āndolitā ye cūtāṅkurāsteṣu krīḍanto ye kokilāsteṣāṃ kākalyupalakṣitaravairudīrṇa utpāditaḥ karṇajvaro yaiste tathā | kokilo vasantamāse pañcamaṃ vadatīti sthitiḥ | atra sa cūtadhūnanena madhupe roṣāveśānniṣādakākalīmuktavānityāśayaḥ | athavā kathaṃ kathamapīti dhyānenetyādinā yojyam | tato virahiṇo hyanavasthitacittatvāndhyātumapi na śaknuvanti | śārdūlavikrīḍitaṃ chandaḥ | atra kāvyaliṅgamalaṃkāraḥ | gauḍīyā rītiḥ | vipralambhākhyaśṛṅgāro rasaḥ | atra kāmoddīpanavibhāvaiḥ kokilakākalīkalaravāyaiḥ saṃjanitakarṇajvaratvena prāṇasamasamāgamākāṅkṣitvena virahāsahiṣṇutvāpekṣayā yadvāsarāṇāṃ karmagataṃ bahulramāpāditaṃ tatsutarāmaucityakoṭimāṭīkate|
11|| aneketi | asau sakhī rādhāṃ punarvakṣyamāṇamāha | kiṃ kurvatī| ārātsamīpe samakṣaṃ pratyakṣaṃ yathā syāttathā murāriṃ darśayantī dṛṣṭipathamavatārayantī | anekanārīṇāṃ pari-
tadeva gītena darśayati jhampātālena-candanacarciteti | padānāṃ bāhulyātpūrvaṃ dhruvapadaṃ vyākriyate-haririti | he rādhe he vilāsini, iha mugdhavadhūnikare harivilasati | kīdṛśe nikare | kelipare | punaḥ kīdṛśe | vilāsini vilāso vidyate yasya | ekasyaivobhayaviśeṣaṇatvam | iti dhruvaḥ | atha padāni | candanetyādi | candanena carcitamanuliptam | carcistu yadyapyadhyayane vartate tathāpi dhātūnāmanekārthatvādanulepe vartata iti | tathācoktam-‘kriyāvāci samākhyātuṃ prasiddhārthapradarśinaḥ | prayogato'numantavyā anekārthā hi dhātavaḥ ||’ iti | nīlaṃ kalevaraṃ śarīraṃ yasya, pītaṃ vasanaṃ yasya, vanamālā vidyate yasya, tataḥ karmadhārayaḥ | athavā candanena carcite nīlakalevare pītavasane vanamālāśca vidyante yasyāsau tathā | candanena carcite ye nīlakalevarapītavasane tayorvanaṃ saṃsaktiracanāviśeṣastaṃ malate dhārayatīti sa tathā | kelyā calantī ye maṇikuṇḍale tābhyāṃ maṇḍitaṃ gaṇḍayugaṃ yasya sa tathā | tathā smitaśālī smitāḍhyaḥ īṣadvasitayukta iti dve pade | athavā dve pade kṛtvā karmadhārayaḥ | athavā īdṛśaṃ gaṇḍayugaṃ ca smitaṃ ca tābhyāmāḍhyaḥ | athavā gaṇḍayuge smitāḍhya iti tanmātreṇaivānumeyaṃ smitaṃ