Gita Govinda 2.2

2.2

vāgdevateti | vāgdevatāyāḥ⁴ sarasvatyāścaritaṃ viharaṇaṃ tena citritaṃ citravatkṛtam | citraśabdāddarśāyajantāt tatkarotīti ṇici karmaṇi ktaḥ | sarasvatīcaritālaṅkṛtamityarthaḥ⁵ | tādṛśaṃ cittasadma cetomandiraṃ yasya saḥ tādṛśaḥ | nirantarasarasvatīnartanaraṅgasthānamānasa⁶ ityarthaḥ | yathā loke kayācitkāminyā vividhaiḥ⁷ śilpaḥ citritaṃ gṛhaṃ sarvānandakaraṃ⁸ bhavati tadvadeva prakṛte'pi dyotayituṃ citritamityuktamiti jñeyam | anena vakṣyamāṇaprabandhānugrāhakasagrasarasvatīprasādassūcitaḥ | iyameva kavitāyāḥ bījaśuddhirnāma | kiñca padmāvatī nāma kave⁹ rnijanāyikā | taduktamanenaiva daśamasarge¹⁰—'jayatu padmāvatīramaṇajayadevakavibhāratībhaṇita' miti | tasyāścaraṇayoḥ¹¹ cāraṇā
nṛtyaviśeṣāsteṣu cakravartī sārvabhaumaḥ tatrātipravīṇa ityarthaḥ | yastvayā ‘dharmaḥ kāryo'nayā saha’ti vacanāt sākalyabhagavadbhaktāgraṇīḥ svāṃ kāntāṃ padmāvatīmeva svenopāsyadevatāyāḥ śrīkṛṣṇasyāgre pūjānte2 pratidinaṃ nartayatītyanusandheyam | etādṛśo jayadevakaviḥ, śriyā yukto vāsudevaḥ śrīvāsudevaḥ | rākṣasavardhārthaṃ vasudevasūnutvenāvirbhūtaḥ puruṣottamaḥ | vasudevasyāpatyaṃ pumān vāsudevaḥ | ‘tasyāpatya’ mityaṇ 3, ‘ṛṣyandhakavṛṣṇikurubhyaśce’ti iñaḥ pratiṣedhāt | athavā vasantyasmin bhūtānīti vāsuḥ, sa cāsau devaśceti vigrahaḥ | śrīgrahaṇaṃ tena saha lakṣmyā anapāyitvāduktamiti avagantavyam | yadvā śrīśabdena tatkalpā rādhā kathyate | tasya vāsudevasya yā ratikelayaḥ śṛṅgāraceṣṭāḥ tāsāṃ kathāḥ prabandhānupārūḍhatvena5 lokaprakhyātatayā sthitāḥ tābhirvarṇanaṃ tayā sametaṃ śrīvāsudevaśṛṅgāraceṣṭāvarṇanātmakadityarthaḥ | anena prabandhasya sāphalyaṃ sūcitam | taduktaṃ haribhaktisudhodaye-
sapaṅkā'pi kavervāṇī harināmāṅkitā yadi | sā vāṇī saphalā jñeyā niṣphalā'nyasamāśrayā ||
etaṃ vakṣyamāṇaprabandhaṃ karoti vakṣyati nirmāsyatītyarthaḥ | ‘vartamānasāmīpye vartamānavadvā’ti bhaviṣyati laṭ | etasya upapādyasya prabandhānta-
rgatatvena kāryāparisamāptipratipādane¹laṭaprayogopapattirvā | karotīti prathamapuruṣaḥ rāmaḥ karotītivat kañcana svātiśayaṃ² dyotayati—padyagītātmakaṃ prabandha racayituṃ svayameva³ samartho nānya ityabhiprāyaḥ | vṛttaṃ vasantatilakākhyam | ‘uktā vasantatilakā tabhajā jagau ga’⁴ iti lakṣaṇāt ||
atha kaviḥ svavāgvaibhavasya lokopādeyatāsāmagrīmāha—