Gita Govinda 2.4

2.4

umāpatidharo nāma anvarthasaṃjñakaḥ kaścana kaviḥ, vācaḥ vāṇīḥ pallavayati pallavavatīḥ karoti | kevalaṃ mṛdupadavatīṃ kavitāṃ karoti, na tu rasaguṇālaṅkārādisampannāmityarthaḥ | pallavaśabdānmatvarthāntāṇṇici tatkarotīti8 iṣṭha-
vadbhāvena vinmatorluk iti matupo luk | caraṇo¹ nāma kaścana kavīśvaraḥ² | vācāṃ sandarbhaśuddhiṃ padaghaṭanāsauṣṭhavaṃ³ jānīte jānāti | kevalaṃ padaghaṭanāghaṭitāṃ kavitāṃ racayati natvalaṅkārādyalaṅkṛtāmityarthaḥ | śrutidharo nāmānvarthasaṃjñakaḥ kaścitkaviḥ | sa uktakavidvayādatyantāprasiddhaḥ⁴ | ata eva ko'pītyuktam | dhoyī nāma kaścitkaviḥ | sa tu na viśruto na prasiddhaḥ, na digantaviśrāntayaśā⁵ ityarthaḥ | ato durūhahṛte kutarkaṃ vinā | anyārādityādinā⁶ pañcamī | śṛṅgārottarāṇi śṛṅgārapradhānāni⁷ yāni⁸ satprameyaracanāni śrutikaṭutvādidoṣarahitāni nirmāṇāni tairhetubhiḥ ācāryagovardhanaspardhī | ‘ācinoti ca śāstrārthānnācāre sthāpayatyapi | svayamācarate yastu tamācāryaṃ pracakṣate’ ityuktalakṣaṇalakṣito⁹ lokaguruḥ jayadevaguruśca¹⁰ yo govardhanākhyavidvatkaviḥ tasya spardhī tatkalpa ityarthaḥ | ata eva kavīnāṃ kṣmāpatiḥ rājā sakalakavisārvabhauma ityarthaḥ | ata eva ślāghyaḥ loke mahanīyaḥ kavistu jayadeva eva nānya ityarthaḥ | tathā ca jayadevasyaiva sarasvatī śrotavyā na tu umāpatidharādīnāmiti bhāvaḥ |
1raseṣu śṛṅgārarasaḥ pradhānaṃ hareradhiṣṭhānamamuṃ vadanti | uddīpanaṃ tasya ca gītamāhustasmātpraśastaṃ pravadanti gītam ||
2bhaktyā budhāḥ svargadamāmananti || tāmbūlamapyabhisamarpya suvādyanṛtyagītaissutṛptimabhipūjayatāṃ purastāt3 ||
ityādisaṅgītamantraśāstroktavacanaiḥ gītasya sarveśvaraprītihetudvārā svargādiphaladāyakatvapratipādanāt padmāvatīcaraṇacāraṇānukūlaṃ śrotṛcittānurañjanaṃ gītamudāharati—pralayetyādi || gītalakṣaṇaṃ tu—rañjakaḥ svarasandarbha' gītamityabhidhīyate4, 'śrutyanantarabhāvī yaḥ snigdho'nuraṇanātmakaḥ| svato rañjayati śrotṛcittaṃ sa svara ucyate,5 |
prathamaśravaṇācchabdaḥ śrūyate hrasvamātrakaḥ | sā śrutiḥ saṃparijñeyā svarāvayavalakṣaṇā6 | iti ||