Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 1.3

Commentary of Mānāṅka 1.3

Language
Sanskrit

1.3

rādhāmādhavayoḥ rahaḥkelayaḥ nirjanasthānakrīḍāḥ jayanti sarvotkarṣeṇa vartante | rādhā kāpi gopāṅganā mukhyā | mādhavaḥ kṛṣṇarūpī nārāyaṇaḥ | sā ca sa ca tau tayoḥ | vyabhicarati cetivaśāt arcitapadasya [na] pūrvanipātaḥ | yathā ⁵naranārāyaṇau umāmaheśvarau kākamayūrāvityādi | yamunā nadī | tasyāḥ kūlaṃ taṭaṃ tasmin | ādhāre saptamī | kiṃbhūtayoḥ pratyadhvakuñjadrumaṃ calitayoḥ gatayoḥ | adhvani adhvani prati kuñje kuñje prati drume drume prati | vīpsāyāmavyayībhāvaḥ |
adhvakuñjadrumaṃ kāmukānāṃ ¹ramaṇīyaṃ saṅketasthānam | kasmādvrajatayoḥ nandanideśataḥ | nando gopaḥ sarvābhīramukhyo yamunātaṭavṛndāvanagoṣṭhasthitaḥ san bālakabhayahetumākalayya dadhyādikrayavikrayādinā 'harniśaṃ bhayahīnāṃ rādhāṃ ādideśa | katham | ittham | itthaṃ katham | he rādhe tattasmāddhetoḥ imaṃ bālakaṃ gṛhaṃ prāpaya | nītvā gṛhaṃ gaccha | svamanovāñchitaṃ goptukāmāntargatābhiprāyeṇa yadyevaṃ rādhā vadati | ²tataḥ kasmāt | yato naktaṃ rātrau ayaṃ bhīruḥ bālyabhāvādatiśayena bhīta iti | punaḥ rādhāyāḥ svagatamevam | aho āścaryametat | dinamaṇau vidyamāne'pi kathaṃ naktalakṣaṇam | tadāha | meghairmeduramambaraṃ vanabhuvaḥ śyāmāstamāladrumaiḥ naktaṃ bhīrurayaṃ tvameva tadimaṃ rādhe gṛhaṃ prāpaya | tamāladrumaistāpicchatarubhirgāḍhāndhajanasaṃnibhairvanabhuvo 'raṇyabhūmayaḥ iyāmā nibiḍāndhakāratulyāḥ | anena hetunā naktalakṣaṇaṃ vināpi bālako'jñānatvād vane vibheti | vidyamāne bhayahetau punaḥ kim | ato māturantikaṃ nayetyarthaḥ |
umāpatidharo vācaḥ pallavayati kevalaṃ komalāṃ vācaṃ vistārayatītyarthaḥ | na tu girāṃ vāṇīnāṃ saṃdarbhaśuddhiṃ jānīte | tathā śaraṇaḥ kaviḥ ślāghyaḥ praśastaḥ | kasmin viṣaye | durūhadrute | duḥkhena apyūhituṃ śakyata iti durūhaḥ | durūhaṃ ca drutaṃ ca taṃ tasmin | atiśīghraṃ vaktuṃ samarthe ityarthaḥ | tathā ācāryo govardhanaḥ ślāghyaḥ | kaiḥ śṛṅgārottarasatprameyaracanaiḥ | śṛṅgārottarāṇi śṛṅgārapradhānāni ca satprameyāṇi utkṛṣṭaprameyāni ca teṣāṃ racanāni | śṛṅgārottarasatprameyaracanāni taiḥ | tathā dhoyī nāma kavikṣmāpatiḥ kavirājaḥ śrutidharaḥ śrutyā śravaṇena dhārayatītyarthaḥ | asya ślokasya kaviḥ kṣmāpatiḥ rājā lakṣmaṇasenaḥ | asmin granthe kiṃ vaktavyaṃ ¹janapravartanaprayojanaṃ tadāha | yadītyādi—
tava daśanaśikhare dantasyāgre lagnā dharaṇī pṛthvī vasati tiṣṭhati | daśanasya śikharaṃ tasmin | kasmin keva | śaśini candre nimagnā kalaṅkakaleva | kalaṅkasya kalā kalaṅkakalā |
tava karetyādi—

Linked texts (1)