Gita Govinda 1.1.2
Rasamañjarī 1.1.2
- Language
- Sanskrit
1.1.2
śṛṅgāro nandasāmīpyāttayoścalitayoḥ svataḥ || yathā dravyāṇi nānātvaṃ bhāvāntaravibhāvataḥ | vrajanti nānārasataṃ tathā bhāvāsta eva hi || evaṃ meghādayo'pi syuḥ śṛṅgāre ca bhayānake | vibhāvādyaviyuktena bhāvakena vibhāvitāḥ' || tasmātkāvyābhiprāyasūcitaśṛṅgāraparatvenātra kṛtaṃ vyākhyānameva nyāyyamiti | atra meghairiti bahuvacanenākramameva navabhirapyavasthābhirākramaṇāccetaso'nyathāvṛttiḥ sūcitā | ambaramiti svacchandavihārabhaṅgaśaṅkāṃ mā kṛthā iti | vanabhuva iti bahuvacanena nānāvastharatakṣamaṃ pradeśabāhulyaṃ dyotitam | naktamiti kālasya svacchandapracchannakāmukayogyatvamuktam | mādhavaśabdaḥ satyāmapi lakṣmyāṃ tasyāmanurāgātiśayadyotanārthaḥ | yamunākūla iti ratiśramanirāsādhanaśiśirasamīrasadbhāvārtham | ayamiti ratyudrekākulatayā svāṅgeṣvapyaudāsīnyadyotanāya | yathā śrīharṣamiśrasya haṃsena svātmani nirāśībhūtena—'gatistayorekatarastamarddayan' ityādyabhāṇi | yathā vā śrīkālidāsasya īśvareṇa tāyāvagaṇite ātmanyanāsthāparatvena—'ayaṃ janaḥ praṣṭumanāstapodhana' ityādyavādi | atra varṇavṛttyanuprāsaḥ śabdālaṃkāraḥ | pūrvārdhe samuccayo'rthālaṃkāraḥ | tallakṣaṇaṃ tu—'tatsiddhihetāvekasminyatrānyattatkaraṃ bhavet | samuccayo'sau' | yathā—'durvārāḥ smaramārguṇāḥ priyatamo dūre' ityādi | uttarārdhe cāśīḥ | tayojanaṃ ca—sarvotkṛṣṭatāstāḥ kelayo vilāsakalāsu kutūhalinaḥ pāntu | atra śabdārthālaṃkārayorarthālaṃkārayośca saṃsṛṣṭiḥ—'seṣṭā saṃsṛṣṭireteṣāṃ bhedena yadiha sthitiḥ' iti |
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit