Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 1.2

Rasamañjarī 1.2

Language
Sanskrit

1.2

tīti dhvaniḥ | tathāca yadyapi kṛṣṇakelivarṇanamanyatrāpi granthe vartate tathāpi pūrvairvarṇitamapi lokottarāpūrvasatkāvyaracanānibaddhamaticamatkārakāri bhaviṣyati | yathā puruṣairabhidhīyamāna evārtho'nyeṣāṃ vāgbranovacanabhaṅgimārūḍho'nyameva śrotracamatkāraṃ karotīti nānarthako me prayāsa iti bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ kaviḥ | padmāvatī nāma jayadevapatnī tasyāścaraṇayoryaccāraṇaṃ saṃcāraṇam | nartanamiti yāvat | tena cakravartī | naṭasārvabhauma ityarthaḥ | etena kaveḥ kṛṣṇabhaktyādhikyaṃ śṛṅgāritvaṃ ca dhvanitam | tena sarasakāvyakaraṇe'dhikāraḥ sūcitaḥ taduktam—'śṛṅgārī cetkaviḥ kāvyaṃ jātaṃ rasamayaṃ jagat | sa evāśṛṅgārī yantra sarvaṃ virasatāṃ vrajet ||' iti | kecittu padmā iti saṃjñāṃ vidhatte sā iti | padmāvatī lakṣmīstasyā-
saṃprati prekṣāvatpravṛttyarthamitarakāvyāpekṣayā svakāvyasyotkarṣaṃ kathayanneva prakṛtakāvyasyādhikāriprayojanamāha— yadīti | he sajjanagaṇa, yadi harismaraṇe kṛṣṇānucintane manaḥ sarasaṃ sānurāgam | yadi vilāsakalāsu vilāsastrīṇāṃ hāvaviśeṣastatsaṃbandhinīṣu kalāsu kutūhalaṃ kautukaṃ tadā jayadevasya kaveḥ sarasvatīṃ śṛṇu | kīdṛśīm | madhurakomalakāntapadāvalīm | madhuratvaṃ dvividhaṃ śabdāśritamarthāśritaṃ ca | tatra śabdamadhuratvaṃ pṛthakapadtvaṃ, arthamadhuratvaṃ coktivaicitryaṃ tadyuktā madhurā | tathā komalatvamapi dvividham | tatra śabdakomalatvaṃ bandhasyāpāruṣyatvam | arthakomalatvaṃ paruṣe'pyarthe'paruṣatvaṃ tadubhayayuktā komalā | kāntatvamapi dvividham | tatra śabdagatamujjvala bandhaviśeṣādinā manaḥśrotraprītipadatvaṃ, arthagataṃ ca dīptarasavattvaṃ tadubhayayuktā kāntā ramaṇīyā | etādṛśī padāvalī padaparamparā yatra tādṛśīm | 'śṛṅgārādau rase vīrye guṇe rāge drave rasaḥ' ityamaraḥ | vilāsa lakṣaṇaṃ daśarūpake—'tatkāliko viśeṣastu vilāso'ṅgakriyāssviti' | 'kalācandrakalāyāṃ syātkrīḍanāt' iti koṣaḥ | śabdamādhuryādilakṣaṇāni tu vāmanena likhitāni 'bandhe pṛthakapadtvaṃ ca mādhuryamuditaṃ budhaiḥ |
varāharūpaṃ stauti—dhṛtaśūkararūpeti | he keśava dhṛtaśūkararūpa, dhṛtaṃ śūkarasya rūpaṃ yena tādṛśa jaya | kroḍāvatāraparigrahaprayojanamāha—vasatīti | tava daśanaśikhare dantāgre lagnā saṃśliṣṭā dharaṇiḥ pṛthvī vasati | kutra keva | śaśini candre nimagnā kalaṅkakaleva lā-

Linked texts (1)