Gita Govinda 20.4

20.4

yena tādṛśe | kīdṛśaṃ kusumam | capalā iva raktavidyudiva suṣamātiśayitā śobhā yasya tādṛśam | yadvā | capalāvatsuṣamaṃ cāru | atra virahutāpaśāmakatayātiśyāmalatayā cikurāṇāṃ sajalameghasāmyam | keśagrathitakurabakakusumānāṃ cāntarāntarā dṛśyamānatayā virahiṇāṃ saṃtāpajanakatyā raktatayā lohitavidyutsāmyam | 'cikuraḥ kuntalo bālaḥ kacaḥ keśaḥ śiroruhaḥ' ityamaraḥ | 'smṛtaḥ kurabakaḥ śoṇāmlānajhiṇṭīprabhedayoḥ' iti viśvaḥ | 'kusumaṃ puṣpaphalayoḥ' ityapi | 'capalā kapilāvidyutpuṃścalīpippalīṣu ca' ityapi | 'suṣamaṃ cārusamayaḥ suṣamā paramādyutau' iti ca |
kiṃ ca | ratigṛheti | rateḥ śṛṅgārasya gṛhe āśraye maṇimayarasanaṃ muktāmayīṃ mekhalāṃ vikirati kṣipati | atra vikiratītyanena kāñcībandhanasamaye śroṇīsparśajanitasādhvasavaśātkampyamānakarā kṣipati na tu badhnātīti dhvanitam | kīdṛśe | vipulāpaghane vipulo vistīrṇo'paghano'vayavo yasya tādṛśe | ati māṃsala ityarthaḥ | punaḥ kīdṛśe | manasijasya kāmasya kanakanirmitasiṃhāsana iva | vistīrṇatvādatigauratvācca jaghanasya kanakāsanasāmyam | atra jaghanasya kanakāsanatvarūpaṇamanupadyamānamanasijasya mahārājatvamājīvatītyekadeśavivarti ityādi rūpakamiti | kīdṛśaṃ maṇimayarasanam | toraṇasya maṅgalasya srajo hasanamupahāso yasmāttādṛśam | anyo'pi yadi siṃhāsana upaviśati tadā tatra parijanairvandanamālikā badhyate | manasijasiṃhāsanībhūte tasyā jaghane kṣudramaṇikārūpamāṅgalyasragayaṃ badhnātīti bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśe jaghane | kṛtaṃ vāsanaṃ vastraṃ samāhṛtyāpi kāñcīṃ badhnāti | kṛṣṇe'tilajjayā nāyikayā kṛtaṃ śāṭikādirūpaṃ vastraṃ yatretyarthaḥ | yadvā | kṛtaṃ vāsanaṃ śrīkṛṣṇavaśīkaraṇāya dhūpaviśeṣo yatra tādṛśe | ata eva tayā vaśīkṛtaḥ san māmavadhūya tayā saha ramata iti bhāvaḥ | dhūpaviśeṣaśca svadehe nāyakavaśīkaraṇāya ca nāyikayā kartavya iti kāmaśāstre uktam | taduktaṃ ratirahatye—‘varayuvatīmalayodbhavasūkṣmailāsarjaruṣṭasiddhārthaiḥ | sarvāṅgīṇo dhūpaḥ sarvajanānāṃ vaśīkaraṇam’ || iti | yadvā | kṛtā tatkāntidarśanātkṛṣṇena vāsanābhogecchā yatra tādṛśe | yadvā | kṛtavāsanamarthātkāmena sthānaṃ yatra tādṛśe | yadyapi manasijakanakāsana ityanenaiva kāma-