Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 37

Rasamañjarī 37

Language
Sanskrit

37.1

kīdṛśī rādhā nirgatā bādhā pīḍā yasyāḥ sā | punaḥ kīdṛśī | svādhīnabhartṛkā | talakṣaṇaṃ śṛṅgāratilake-' yasyā ratiguṇākṛṣṭaḥ patiḥ pārśve na muñcati | vicitravibhramāsaktā svādhīnapatikā yathā ||' iti |
8 || tadeva gītena kathayati | kurvityādi-gītasyāsya rāmakarīrāgo yatitālaḥ | gītārthastu- sā rādhā yadunandane nijagāda uktavatī | kīdṛśe yadunandane | krīḍati | punaḥ kīdṛśe | hṛdayānandajanake | kiṃ nijagādetyāhakurviti | he yadunandana kṛṣṇa, atra mṛṣṭāṅgarāge mama payodhare stane kareṇa mṛgamadapatrakaṃ kastūrikāvaliṃ kuru | kīdṛśena kareṇa | candanaśiśiratareṇa candanādapi śītalena | kīdṛśe payodhare | manobhavasya kāmasya yo maṅgalakalaśo māṅgalyāya sthāpitaḥ pūrṇakumbhastasya sahodare sadṛśe |
alikuleti | he priya, locane netre tvadadharābhyāṃ yaccumbanaṃ tena lambitaṃ galitaṃ yatkajjalaṃ tadujjvalaya punardīpaya | nayanayoḥ kajjalaṃ punarmarsetyarthaḥ | kīdṛśe locane | ratināyakasya kāmasya sāyakānbāṇānakaṭākṣarūpānmuñcatīti ratināyakasāyakamocanaṃ tasmin | kīdṛśaṃ kajjalam | alikulasya bhramarasamūhasya yadgañjanaṃ

37.3

api ca | bhramaracayamiti | he yadunandanetyanuṣañjanīyam | mama mukhe'lakaṃ parikarmaya alakānāṃ prasādhanaṃ kuru | kiṃviriṣṭe mukhe | jitakamale padmasadṛśe | punaḥ kiṃbhūte | vimale | punaḥ kiṃbhūte | prasādavati | kiṃbhūtamalakam | narmaparihāsavacanajanakam | alakabhramarapaṅktyā mukhaṃ padmamityutprekṣitam | iti utprekṣālaṃkāraḥ |

37.4

api ca | nayaneti | śubho veśo nepathyaviśeṣo yasyeti he śubhaveśa, śrutimaṇḍale kuṇḍale niveśaya| kiṃbhūte śrutimaṇḍale| nayanayostaraṅgā nirīkṣaṇaviśeṣā vṛddhayupacayāsta eva kuraṅgavilāsāsteṣāṃ nirāsaṃ karotīti | punaḥ kiṃbhūte | manasijasya yuvamanobandhanārthe pāśaśobhābhṛti | anena netrayoḥ śrutigāmitā uktā |
api ca | mṛgamadeti | he kamalavadana, mama alikarajanīkare lalāṭacandramasi lalitaṃ manoharaṃ tilakaṃ kuru | kiṃbhūtaṃ tilakamū | kastūrikārasena saṃbhaktam | kiṃbhūtam | vihitā āropitā kalaṅkasya kalā yena | etena tiraskārastasya janakam | 'ujjvalo dīptiśṛṅgāraviśadeṣu vikāsini |' iti viśvaḥ |
2 ||

37.8

vyajanavātādibhistanubhūtānāṃ prasvedabindūnāmatiśayitatayā himakaṇatvamākṣipyate | tena cālikasya candratvarūpaṇaṃ sāṅgaṃ nirvahatīti dhvanitam | 'lalāṭamalikaṃ godhiḥ' ityamaraḥ |
5 || mameti | he mānada, mādṛśaprapannanāyikābhimānaprada | mama rucire manohare cikure keśe kusumāni kuru racaya | kīdṛśe cikure | lalite manohare manasijasya kāmasya dhvajacāmare patākācihnabhūte cāmare | punaḥ kīdṛśe | ratigalite ratau suratasamaye galite muktabandhane | punaḥ kīdṛśe | śikhaṇḍināṃ mayūrāṇāṃ śikhaṇḍasya picchasyeva ḍāmare tādṛśe |
6 || saraseti | he śubhāśaya śobhanahṛdaya | mama sundare jaghane maṇimayī yā rasanā kṣudraghaṇṭikā vasanaṃ vastramābharaṇānyalaṃkaraṇāni ca vāsaya paridhehi | kīdṛśe jaghane | sarasaghane sarase śṛṅgārarasasahite ghane nibiḍe | punaḥ kīdṛśe śambaraṃ śambaranāmānaṃ daityaṃ dārayatīti śambaradāraṇaḥ kāmaḥ | sa eva vāraṇo hastī | mahābalatvāt | tasya kandare | aparo 'pi hastī parvatakandarāyāṃ tiṣṭhatīti bhāvaḥ | 'kuñjaro vāraṇaḥ karī' ityamaraḥ | 'darī tu kandaro vā strī' iti ca | vāsayeti ca 'vasa ācchādane' ṇyantaḥ |
7 || śrījayadeveti | he deva kṛṣṇa, jaya sarvotkarṣeṇa vartasva | atha jayadevasya
racayeti | he kṛṣṇa, kucayoḥ patraṃ makarikāpatraṃ racaya | kapolayościtraṃ citrakākhyaṃ viśeṣaṃ kuru | atha jaghane kāñcīṃ truṭitāṃ kṣudraghaṇṭikāṃ ghaṭaya arpaya | kabarībhare cikurasamūhe srajaṃ mālyamathya prāpaya | valayaśreṇīṃ kaṅkaṇapaṅktiṃ pāṇau haste kalaya arpaya | pade caraṇe nūpurau mañjīrau kuru | ityanena prakāreṇa rādhayā nigadita uktaḥ sanpītāmbaraḥ kṛṣṇo'pi

37.9

kavervacasi vākye sadayaṃ dayāsahitaṃ yathā syādevaṃ hṛdayaṃ kuru | kīdṛśe | maṇḍane jayadevasyālaṃkārajanake | punaḥ kīdṛśe | haricaraṇasmaraṇameva yadamṛtaṃ tena nirmitaṃ kalikaluṣajvarasya kaliyugasaṃcitapāparūpajvarasya khaṇḍanaṃ nāśanaṃ yena tādṛśe |
yadgāndharveti | he sudhiyaḥ paṇḍitāḥ santo jayadevakaveḥ śrīgītagovindatastatsarvaṃ pariśodhayantu jānantu | tatkimityāha—yadgāndharvakalāsu kauśalaṃ naipuṇyam | atha ca vaiṣṇavaṃ viṣṇusaṃbandhi yadanudhyānamanukṣaṇacintanam | yacca śṛṅgāravivekatattvaṃ śṛṅgārasya śṛṅgārarasasya yo vivekaḥ saṃyogavipralambhādirūpeṇa yadvivecanaṃ tasya bhāvaṃ yathārthajñānam | yadapi ca kāvyeṣu kavikarmasu kavitvanirmāṇarūpeṣu līlāyitam | tatsarvamityarthaḥ | kīdṛśasya jayadevakaveḥ | kṛṣṇaikatānātmanaḥ kṛṣṇaikatānastatpara ātmā mano yasya tādṛśasya | 'ekatāno'nanyavṛttiḥ' |

37.10

adhunā pitṛmātṛnāma nibadhnanprārthayate sajjanāniti svaguṇānprakāśayitum-śrībhojadevetyādi |

37.11

tathaivākarot | yathā yathā rādhoktavatī tathaivākarodityarthaḥ |
) idānīṃ kavirātmanaḥ prabandhasya mādhuryādiguṇavattvaṃ khyāpayati—sādhvīti | jayadevasya vaidagdhyavācaḥ śubhamiva śubhavat | yāvatsāraṃ yāvatsārasya saṃbhavaḥ iti yāvatsāram | yatra kutrāpi sāraṃ vidyate tatra śṛṅgārarasasya sāraṃ tattvaṃ jñātumicchanti | yathā yatra kutracicchubhaṃ maṅgalaṃ vidyate tatra jaganmaṅgalaṃ caritānuvarṇanādyathā gantumicchanti tathāha | tarhi he mādhvīka, taveyaṃ cintā sādhvī na bhavati | etatsadṛśaṃ bhavāmīti cintā na kāryā| katham | tvayi tathā sārābhāvāt | tadā bhavatu iti pāṭhāntaram | atha bhavatīti pāṭhapakṣe—he śarkare, bhavatī karkaśāsīti yojyam | tadveṣaṇaṃ yogye(?) tvayi sāraṃ nāstyeva| he drākṣe, tvaṃ mā bhaiḥ| tvāṃ ke drakṣyanti| na ke'pītyarthaḥ | he amṛta, tvayā nāmnā'nena garvo na dhāryaḥ | tadapekṣayā tvaṃ mṛtamasi | he kṣīrarasa, rasamahamiti tvaṃ mā garvīḥ | tava raso nīrameva | nitarāmīryate preryata iti nīram | he mākanda, pakvarasaphala, tvaṃ kranda vaikalyaṃ prāpnuhīti kim | vikalasya cintāmapi te na kariṣyanti | he kāntādhara, tvaṃ tābhistulāṃ na dhara | ahaṃ tvattulyo bhavāmīti mā saṃpratipadyethāḥ| atha he kāntādhara, vaikalyaṃ na gacchedityarthaḥ | yato jayadevasya vaidagdhyavāco yāvatsāraṃ yāvadbhiḥ sāraiḥ saha tulāṃ gantumicchanti | tarhi yāvattā na tulayanti tāvadbhavadbhirevamuktaprakāreṇa sthātavyam | kiṃbhūtā vācaḥ | śubhaṃ maṅgalaṃ śṛṅgārasāramiva | atra 'maṅgalādīni maṅgalamadhyāni maṅgalāntāni ca śāstrāṇi prathante' iti nyāyamāśritya prabandhānte śubhaśabdopādānam | atra tiraskṛtopamālaṃkāraḥ | sragdharā vṛttam | ārabhaṭī vṛttiḥ | vaidarbhī rītiḥ | guṇakīrtanaṃ nāma nāṭyālaṃkāraḥ | tallakṣaṇaṃ saṅgītarāje—'bahūnāṃ guṇināṃ yatra nāmārthajanitairguṇaiḥ | eko'padi-

Linked texts (1)