Pramāṇa · Search · About · API

Arjuna and the Hunter 2.9

Traisargika 2.9

Language
Sanskrit

2.9

kṛtī parasya kṣayayuktimātmanaḥ kṣayayuktiṃ ca vigaṇayya upekṣate | acireṇeti, āśubhāvinīmityarthaḥ | cireṇetyanena kālavilambo dyotyate | acireṇeti tadviparyayaḥ | kṣayayukterviśeṣaṇametat | bhūyasīṃ bahutarām | kṣayayuktim avyavahitaṃ kṣayeṇa sambandham | svāmikṣayaṃ, na mitrādikṣayamātramiti
labhyate | vigaṇayya vividhaṃ nirūpya | parasya śatroḥ | parasya kṣayayuktimāśubhāvinīṃ bahutarāṃ, tadviparītāṃ cireṇa bhāvinīmalpatarāmātmanaḥ kṣayayuktiṃ ca nirūpya | kṛtī ucitānucitavivecananipuṇaḥ kriyākuśalaśca | upekṣate pravṛttyanārambharūpamaudāsīnyamālambata ityarthaḥ | anyathā tatpratikāraṃ kurute | kṛtīti atrānuṣajyate | anyatheti uktaprakārādanyena prakāreṇa yuktāṃ parasyātmanaśca kṣayayuktiṃ vigaṇayyetyarthaḥ | parasya kṣayayuktiṃ cireṇa bhāvinīmalpatarāmātmanaḥ kṣayayuktimāśubhāvinīṃ mahīyasīṃ vigaṇayya vivicyovadhāryetyayamarthaḥ prakaraṇasahāyenānyathetyanena pratyāyyate | tatpratikāraṃ tasyāḥ kṣayayukteḥ pratikāraṃ pratikriyām | kurute ātmaprayojanānvayitayā samācaratītyarthaḥ | cirabhāvinyā alpatarāyāḥ parakṣayayukteḥ pratikāraḥ tasyāḥ śīghraṃ bhūyastayā nirvartanam , āśubhāvinyā bhūyasyāḥ ātmakṣayayuktestasyāḥ sarvātmanā nirodha ityucitajñairvibhāgo'vagantavyaḥ | etaduktaṃ bhavati — adharmahetukaḥ suyodhanasya kṣayaḥ kālāntare dehāntare vā bhavet, kṣitirakṣaṇādibhiḥ prāyaścittairalpīyān vā bhaviṣyati | asmākaṃ tu kṣayo vartamānaḥ kṣitirakṣaṇādisvadharmahānyā bandhumitrādyupekṣayā ca mahattaraśca bhaviṣyatīti parodayātmakṣayayoḥ puṣkalatāyāḥ prāgevāsmābhiḥ parākramaḥ kartavya eveti | prayatnaṃ vināpi sādhyasya ripukṣayasya siddhau pravṛttirnāpekṣyate, ātmakṣaye tu dviṣaddighātārthamudyamaśaktirnodetīti parātmakṣayau pravṛttyanārambhetū śaṅkitāviti parātmakṣayayorvibhāgo vivekibhiravagantavyaḥ |
adharmahetuko bhāvī suyodhanasya kṣayaḥ kāmaṃ rakṣaṇādibhirdharmaviśeṣairalpīyān bhaved, naiva vā bhavet | asmākaṃ tu sainyasamūhanasādhanasya dhanasya kṣaya evopalabhyate, na tu prabhuśaktikṣayo mitrādikṣayo vā | tasmāt prabhuśaktiyuktaiḥ suhṛtsahāyairasmābhiḥ samayāvasāne vikramo vidhātuṃ śakya iti yudhiṣṭhirasya śaṅkāyāmāha — anupālayatāmityādinā |

Linked texts (1)