Pramāṇa · Search · About · API

Abhinavakadambari (Abhinavakādambarī)

अभिनवकादम्बरी

Language
Sanskrit
Date
1713 CE
Author
Ḍhuṇḍhirāja
Extent
278 passages, 2,766 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Abhinava Kadambari ( Sanskrit) Of Dhundi Raja Edited With Sanskrit Notes By Narayana Bala Krishna Godabole,… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

2.2

vidiśākhyāyāṃ puryāṃ nṛpatirabhūcchūdrako nāma
tamupāharatkadācidguṇiṃ kīraṃ mataṅgakanyaikā

2.3

parrot
uddhṛtya caikapādaṃ jayaśabdapuraḥsaraṃ sa bhūpasya
lokottaraṃ pratāpaṃ nijagāda śuko'nayāryayā sadyaḥ

2.4

‘stanayugamaśrusnātaṃ samīpataravarti hṛdayaśokāgneḥ
carati vimuktāhāraṃ vratamiva bhavato ripustrīṇām’

2.5

guṇaratnasindhumenaṃ jñātvā bhūpaḥ śukaṃ jagau kutukāt
kastvaṃ, kva janma te'bhūditi pṛṣṭaḥ so'vadannikhilam

2.6

pampāsarastaṭe'bhūnmajjanmāhaṃ vivardhitaḥ pitrā
nyavasaṃ kadācidāgānmṛgayuḥ kaścittamuddeśam

2.7

sākaṃ kīrairnihate mattāte tena daivato muktaḥ
luṇṭhanadhvani muninā hārītenāhamāśramaṃ nītaḥ

2.8

jābālistasya pitā māṃ dṛṣṭvātho'vadanmunīnsarvān
svaqṛtāvinayasyaitatphalamamunā bhujyate śṛṇuta

2.9

tārāpīḍo nṛpatiḥ patnī cābhūdvilāsavalyasya
akaroddhatānyaputrāvantipure'syā divaukasastuṣṭāḥ

2.10

svapne'paśyannṛpatirbhāryāvaktre viśantamindumatha
udbuddho nijagāda svapnaṃ śukanāsamantriṇaṃ sumatim

2.11

śrutvovāca sa bhūpaṃ prāpsyasi sūnuṃ dvitīyamiva candram
dṛṣṭaṃ svapne'pi mayā bhāryāṅke puṇḍarīkamāpatitam

2.12

yāte katipayakāle rājñī suṣuve kumāramapratimam
prāsūta mantrivanitāpyanu tāṃ sūnuṃ guṇottaraṃ ślāghyam

2.13

candrāpīḍa itīḍyāmakarāedabhidhāṃ nṛpaḥ svatanayasya
vaiśampāyana iti vai mantrisutasyābhavannāma

2.14

ājanmato'nurāgo mantrisute'bhūnnṛpātmajasyātha
pitṛsaṃnidhāvapi vinā tena na reme kṣaṇaṃ bālaḥ

2.15

śaiśava eva kalānāṃ yātaḥ pāraṃ savidyānām
pitṛdattaratnajātairindrāyudhapūrvakairmumude

2.16

anuraktayā jananyā prahitā kācittu patralekhāsya
tāmbūlavīṭidābhūdaparaṃ hṛdayaṃ nu bhājanaṃ premṇaḥ

2.17

prakṛtisubhagaṃ vinītaṃ prakṛtīnāmabhimataṃ sutaṃ jñātvā
tadvāhau vinyasya svadhuraṃ yuvarājaśabdabhākcakre

2.18

atha rājaputrayuktaḥ prāsthita rājā diśo jetum
prācīṃ tadanu ca yāmyāparā vijigye tataśca kauverī

2.19

tatra hiraṇyākhyapure kiṃnaramithunaṃ dadarśa mṛgayāyām
ādātumanvagāttajjavinā turageṇa cohyamānaḥ san

2.20

hastaprāptamivainaṃ dūraṃ nītvā tirobabhūvaitat
adhvaśramādvicinvannīramadarśatsaraḥ sa cācchodam

2.21

darśanamātrādapagatakhedaḥ pītvā jalaṃ sudhāsvādu
tīre vasannathārādaśṛṇodgītadhvaniṃ divyam

2.22

tatprabhavaṃ jijñāsurhariṇairupadiśyamānamārga iva
gatvādrākṣītpurataḥ śūnyaṃ siddhālayaṃ ramyam

2.23

śrīcandraśekhareśaṃ bhaktyaivābhyarcya gāyantīm
jyotsnādhavalāṃ lalanāṃ tatra luloke'tivismitaścitte

2.24

tadrūpasaṃpadāsau tena ca gītena hāriṇā rājā
tasthau kṛṣṭasvāntaḥ praṣṭuṃ gītāvasānakāle tām

2.25

gītāvasānasamaye devaṃ natvā pradakṣiṇīkṛtya
tasminnapātayatsā dṛṣṭiṃ pīyūṣasusnigdhām

2.26

svāgatamāśramamehi, tvaṃ me pūjyo'tithiḥ prāptaḥ
iti vādinīṃ prayātāstāmanu tadvāksudhātṛptaḥ

2.27

nītvāśramaṃ sukeśī vidhivatsaṃpūjya taṃ sukhāsīnam
papraccha kastvametāṃ bhūmiṃ prāpto vadeha kasmācca

2.28

turagamukhānugamāntaṃ tāmācakhyau svajanmano vṛttam
sāsnihyadatra sudatī prākṛṣṭrā tadguṇaiḥ sapadi

2.29

atha tāmapṛcchadevaṃ vinayādupasṛtya sapraṇayam
aṅgīkṛtaṃ tu katamajjanmuṣā kulamāryayā dyusadām

2.30

prathame vayasi ca kasmātparihṛtabhogā tapasyabhūḥ prītā
apahasitacandrikāyā vapuṣaḥ kānternidānaṃ kim

2.31

iti sā nṛpeṇa pṛṣṭā dīrghaṃ dhyātvā viniḥśvasya
aśrubhirārdrā purataścakre bhūmiṃ dṛśoḥ patitaiḥ

2.32

tadavasthāṃ tāṃ jñātvātmānaṃ mene kṛtāparādhamiva
salilamupāharadasyai parimārṣṭuṃ nayanajaṃ vāri

2.33

parimṛjya sāśruvadanaṃ nijajanmakathāparāyaṇābhūtsā
ayi rājaputra, vāñchā śrotuṃ cecchṛṇu samāsato vṛttam

2.34

santi kulāni caturdaśa loke viditāni cāpsarasām
tatra vidhoḥ karajaṃ yattasmānmāturmamābhavajjanma

2.35

dakṣasutāriṣṭābhūttasyāṃ gandharvato jajñe
haṃsaḥ pitā mamābhūtsa ca gaurī nāmato mātā

2.36

varṣe kiṃpuruṣe'sau gandharvāṇāmabhūdrājā
viharangauryā suciraṃ bubhuje bhogāṃściraṃ tatra

2.37

suślāghyayoradhanyā putryahamāsaṃ tayorekā
kṛtvotsavaṃ pitā majjanmani nāmākaronmahāśvetā

2.38

śaiśavamatibhujya sukhaṃ yauvanapadavīmupārūḍhā
acchodākhye sarasi snātuṃ mātrā sahābhyāgām

2.39

tatra salīlaṃ sakhyā vicarantī dūrato'jighram
divyaṃ kusumasugandhaṃ tatprāgāṃ gandhalobhena

2.40

tatra yuvānamapaśyaṃ munitanayaṃ mūrttimiva kāmam
tāṃ ca śrutāvahaṃ yadgandhākṛṣṭaATH mañjarīṃ tasya

2.41

smaravāṇabhinnahṛdayā darśanatastasya vihvalāṅ‌gyabhavam
tasya sakhāyaṃ natvāprākṣaṃ ko'yaṃ kutaśca labdheyam

2.42

avadatsa māṃ kutukini śṛṇu vipraḥ śvetaketurabhūt
yadrūpadharṣitā śrīḥ padmavane'bhūtkṛtārtheva

2.43

tatkṣaṇajātaṃ tanayaṃ pradadau munaye tavāyamiti coktvā
taṃ svīkṛtya sa tasyāpyakaronnāmātha puṇḍarīka iti

2.44

so'yaṃ lakṣmyāstanayaḥ pitṛprasādādavāptavidyo'bhūt
nandanamayādya dṛṣṭaḥ kailāsādavataranmayā sākam

2.45

sotpāṭya pārijātānvyadadhātkarṇe'sya mañjarīmetām
so'yaṃ dṛgviṣayaste vṛttamidaṃ mañjarīpravālasya

2.46

ityuktvā virate'sminsa yuvā kutukādavocanmām
chadmapraśnenālaṃ svīkuru yadi te spṛhāstyatra

2.47

atha mañjarīmanaṅgākrānto nyadadhācchrutau me saḥ
ālokayanmukhaṃ me saspṛhamavatārya svaśrotrāt

2.48

aṅgulikapolayogādubhayorabhavatsmarāveśaḥ
nājñāsītkarato'sau patitāmapi cākṣamālāṃ svām

2.49

aprāptabhūtalāṃ tāṃ kaṇṭhe kṛtavānuraktāyām
mayi gantumudyatāyāṃ mātṛniyogātsa māmāha

2.50

apahṛtya me'kṣamālāṃ padamapi gantuṃ na yuktaṃ te
strīkurvenāmuktvā muktāhāro mayā dattaḥ

2.51

atha matsakhīṃ taralikāṃ māmanuyāntīmupetya sa prāha
bāle keyaṃ taruṇī duhitā vā kasya yāti kutreti

2.52

nikhilaṃ nivedayantīṃ praṇayādidamāha matsakhīṃ sa yuvā
lekho'yaṃ me sakhyā ekākinyai tvayā deyaḥ

2.53

valkalamāpāṭya tadā saṃlikhyāsau tamālarasato'tha
pradadau tasyai sāṃgātsvīkṛtyainaṃ javena matpārśvam

2.54

tadvirahānalataptāṃ sā māṃ saṃjīvayantyāha
khidyasi yadvirahāttvaṃ teneyaṃ patrikā dattā

2.55

tāmbūlabhājanāttāmāhṛtyāsau samarpayanmahyam
tasyāmetāmāryyāmāryeṇāhaṃ vyalokayaṃ likhitām

2.56

'dūraṃ muktālatayā visasitayā vipralobhyamāno me
haṃsa iva darśitāśo mānasajanmā tvayā nītaḥ'

2.57

buddhā tadarthamakhilaṃ punarapi kāmāgnisaṃtaptā
kkāhaṃ keyaṃ kvāsaṃ nyaśāmayaṃ kimapi no tataḥ prabhṛti

2.58

atha chatradhāriṇī māmavadadyau devi munisūnū
dṛṣṭāvacchodānte tiṣṭhatyekastayorddhāri

2.59

tūrṇaṃ praveśayainaṃ tvamatha sakhāyaṃ kapiñjalaṃ tasya
dṛṣṭvābhyarcya yathāvadvakṣyati kiṃ vetyabhimukhaivāsam

2.60

tvadvirahānalataptaṃ matsṛhṛdaṃ jīvayeti sa prāha
eṣo'ñjalirviracitaḥ kuru vā yatte kṣamaṃ tatra

2.61

kiṃ saṃdiśāmyamuṣmā ityevaṃ cintayantyā me
mātājagāma tatretyagamadasau māmanāpṛcchya

2.62

yātāyāṃ ca jananyāṃ virahātahaṃ samaṃ sakhyā
tatrāgamaṃ rajanyāṃ madirahyāccatra so'bhavattataḥ

2.63

dūrādatyākrandaṃ śrutvā bhītā kimetaditi cāham
tatra gatāpaśyamamuṃ virataṃ vilapantamasya suhṛdaṃ ca

2.64

tadavasthaṃ svakṛte taṃ jñātvārodaṃ tadā vicitramaham
anugamananiścitāṃ māṃ divyaḥ kaścitpumānāha

2.65

vatse mā kuru sāhasamāpsyasi bhūyaḥ samāgamaṃ tvamunā
iti jīvayannigarā māmuparatamenaṃ nināya lokaṃ svam

2.66

kimidamiti sakhāyaṃ taṃ pṛcchantīṃ māṃ sa kiṃcidapi noktvā
apahṛtya me sakhāyaṃ yāsyasi kutreti taṃ vadanyātaḥ

2.67

āśvastā divyagirā vismitahṛdayā tataḥ prabhṛti
utsṛjya sarvabhogāndhyāyantī taṃ vane'tiṣṭham

2.68

iti nikhilamātmavṛttaṃ nivedya sābhūttatastūṣṇīm
candrāpīḍo'pi punaḥ sāścaryaṃ tāṃ śanaiḥ proce

2.69

paricārikā kva te setyatha sā sumukhī tamāhedam
śṛṇu rājaputra citraṃ yātāsau yatra tadvakṣye

2.70

amṛtādutpannaṃ yatkulamapsarasāmabhūdaparam
jajñe tasmānmadirā yābhūdbhāryā tu citrarathanāmnaḥ

2.71

gandharvādrutpanno yastu munau dakṣatanayāyām
varṣe kiṃpuruṣe'sau gandharvāṇāmabhūdrājā

2.72

madirācitrarathābhyāṃ kanaikānantalakṣaṇā jajñe
kādambarīti nāmnā saundaryasyāvadhiḥ pūrṇaḥ

2.73

sā bālamitramaparaṃ hṛdayamivābhūcca janmanaḥ prabhṛti
saṃgītaśāstrapāraṃ bālye yātā mayaiva samameva

2.74

asmadduḥkhācca tayā sakhijanamadhye pratijñātam
pāṇigrahaṃ na kuryāmakṛtārthāyāṃ tu sakhyāṃ me

2.75

śrutvā niścayamasryāḥ pitarau prītyocaturna kiṃcidapi
adyādiṣṭamubhābhyāmupadeṣṭavyā tvayā vatse

2.76

iti tanniyogato'haṃ jñātvātmānaṃ ca taddhetum
saṃpraiṣayaṃ taralikāṃ kādambaryai samādeṣṭum

2.77

kuru vacanaṃ nijapitroryadi madvacanaṃ pramāṇabhūtaṃ te
drakṣyasi nocenmāṃ tvaṃ jīvantīṃ naitadādiṣṭam

2.78

adhunaiva sā prayātānantarametāṃ bhuvaṃ bhavānyātaḥ
ityuktvā viratāsau śiṣye; rājāpi vismitastasthau

2.79

anyedyurabhyagātsā sākaṃ keyūrakeṇa tanvaṅgī
natvā tāmācakhyau vīṇāvāho'yamāryayā prahitaḥ

2.80

jñātvā keyūramukhātkādambaryāḥ sunirbandham
svayamāgatya kariṣye yatkarttavyaṃ vrajeti taṃ prāha

2.81

yāte keyūre'sau candrāpīḍaṃ mahāśvetā
ūce kiṃnaraviṣayo ramyo gandharvapūrddhyā

2.82

saralaprakṛtirdevī mahānubhāvā ca sā praṇayinī me
yadi na ca gamane bhārastatraivādyaiva gacchāmaḥ

2.83

śrutvovāca kumāro bhagavati kimidaṃ hi procyate mahyam
paravānayaṃ janaste darśanatastadyathecchamupayuṅkṣva

2.84

āruhya vājiratnaṃ prayayau sa puraṃ tataśca gāndharvam
paśyanvicitraśobhāḥ kādambaryāḥ sakāśamagamatsaḥ

2.85

kādambarī vilokya prāptāṃ devīṃ mahāśvetām
kaṇṭhe jagrāha bhṛśaṃ kuśalapraśnādṛtā ca tathā

2.86

haṃsī kumāraviṣayaṃ vṛttaṃ devyai nivedayāmāsa
sakhi rājaputra eṣa prāṇebhyo'pi priyo'smākam

2.87

manujeṣu ratnabhūtaṃ guṇagaṇasindhuṃ samarhayainaṃ tvam
jitamadane nijarūpādviśrabdhā tvaṃ mayīva bhava cāsmin

2.88

ityukte ca tayāptau tasya ca rūpeṇa dharṣitā bālā
svasamīpameva tasmā āsanamadadātsvakaṃ tasyai

2.89

madalekhayā'ṅghriyugalaṃ tasya prakṣālayaddhaṃsyāḥ
prakṣālyaṃ svayamāsāṃcakre sthāne nije'tisaṃtuṣṭā

2.90

candrāpīḍasya tathā kādamvaryāḥ parasparālokāt
anuraktayorvicāraḥ ko'pyabhavanmānmathāścitte

2.91

savrīḍaṃ tadvaktraṃ vilokayantī punaḥ punaḥ sudatī
mene dhanyatamatvaṃ svākṣṇostadvanmanuṣyalokasya

2.92

candrāpīḍo'pi nijaśramasāphalyaṃ tadīkṣayā mene
upakāri cānusaraṇaṃ kiṃnaramithunasya yaddṛśo'trāgām

2.93

prītyālapya vicitraṃ haṃsyā sākaṃ tu citrarathakanyā
tāmbūlavīṭidānāvāsare proktā tayā bhūyaḥ

2.94

sakhi rājaputra eṣa prītyāsmābhiḥ samarcyo'dya
tāmbūlamasya dehi prathamaṃ yadi cāsya rocate tarhi

2.95

śrutvā savrīḍaṃ sā tāmūce tvaṃ prayacchāsmai
na ca me pāṇiḥ prasarati kartuṃ dhārṣṭyaṃ karomi kiṃ brūhi

2.96

atha sā balānniyuktā valitagrīvāsya tāmbūlam
prādādātmānaṃ vā dāpayati sma smareṇa kimuteha

2.97

tatkarasaṅgādasyāḥ sāttvikabhāvo'bhavadvapuṣi
dhīraprakṛtirasāvapyātmani na śaśāka gūhinuṃ vikṛtim

2.98

madirācitrarathābhyāṃ draṣṭuṃ haṃsī samāhūtā
taddarśane jigamiṣuddevīṃ proce'sya kalpaya sthānam

2.99

smitvā manasyavocannikhilakumārīmanodhavāsāya
kiṃ kalpayāmi bhūyo vyaktaṃ proce vadāsya ruciraṃ yat

2.100

darśanamātrādasya svaśarīre'haṃ prabhunaṃ kiṃ vibhave
tatsaṃdiśa tvamasmai prītiṃ yatrāsya mānasaṃ yāyāt

2.101

krīḍāmaṇigirimasmai dehi nivāsārthamiti soktvā
agamadgandharvapatiṃ candrāpīḍo'pi maṇigiriṃ yātaḥ

2.102

devyā visṛṣṭabhogānbhuñjāno'thāparāhne tām
adrākṣīnamadalekhāṃ prāptāmādāya hāramanurūpam

2.103

udadhistu sarvaratnānyarthibhyo'dādamuṃ śeṣam
prādādvaruṇāyāsau gandharvendrāya devyai saḥ

2.104

yadyapi tava vapuṣo'yaṃ nāstyanurūpastathāpi rājendra
devyāḥ praṇayavibhaṅgaṃ prathamaṃ kartuṃ na yuktaṃ te

2.105

ityuktvā madalekhā vakṣasyasyārpayaddhāram
devīguṇaprayuktāḥ kurvansa kathāstayā mumude

2.106

yātāyāmatha tasyāṃ prayayau devyalpaparijanā tatra
tāṃ satkṛtya sa bhūmāvupaviśatatsāpi bhūtale tasthau

2.107

darśanamātraprīte dāsajane ko'yamādarātiśayaḥ
na khalu guṇaleśamātmani vīkṣe'haṃ yatphalaṃ prasādaste

2.108

iti tāṃ vividhavacobhirvivaśāmakarocca sā kaṭākṣaistam
sthitvāciraṃ tato'gātkeyūraṃ tatra saṃniyujyāsau

2.109

haṃsyā mahānubhāvaṃ devyanurāgaṃ mahāntaṃ ca
saujanyaṃ ca sakhīnāṃ tena samaṃ varṇayaṃstasthau

2.110

prātaḥ prasādya devīṃ gantuṃ haṃsīmukhena nṛpasūnuḥ
ūce smartavyo'haṃ parijanavārtāsu kāsuciddevyā

2.111

kṛcchrāttayāpyanumato gantuṃ gandharvasūnubhiḥ sākam
acchodamāsasāda skandhāvāraṃ nijaṃ ca tatra gatam

2.112

vaiśampāyanamukhyaiḥ senādhyakṣaiḥ susatkṛtastatra
nyavasatkathayāṃcakre tadvai gandharvapuravṛttam

2.113

anyedyuḥ keyūro vividhanbhogānpragṛhya tatrāgāt
dūrādālokyāsāvehītyuktvāliṅgainam

2.114

virahādatyasvasthāṃ devīṃ tasmādasau buddhvā
aśvo'śva itthamuktvā prayayau saha patralekhayā tatra

2.115

himagṛhamadhye dṛṣṭvā devīṃ svaviyogaśūnyamanasaṃ tām
haṃsīṃ pūrvaṃ natvā nikaṭasthitamāsanaṃ bheje

2.116

keyūrako'tha devīmavadaddhṛdayaṃ dvitīyamasyemām
tāmbūlavīṭidātrīṃ paśyārye patralekhāṃ tvam

2.117

satkṛtya tāṃ yathāvatsvāsana eva nyaveśayaddevī
tadguṇarūpopahṛtā prāṇebhyo'pi priyāṃ mene

2.118

svālokanapramuditāṃ bhāviviyogādviṣaṇṇahṛdayāṃ tām
dṛṣṭvā gandharvasutāṃ saśleṣaṃ bhūpatiḥ proce

2.119

kāmaratiṃ hṛdi kṛtvā prāptastīvro'dya saṃtāpaḥ
śrutvedaṃ madalekhā prādādasyottaraṃ yuktam

2.120

kiṃ kiṃ ghaṭeta nāsyāḥ kaumāraṃ bhāvamābhajantyāstu
saśleṣavākyato'sya svāntaṃ dolādhirūḍhamiva cābhūt

2.121

tatpremapāśabandhānmuktvātmānaṃ kathaṃcidavadattām
śuśrūṣituṃ tavāṅghriṃ prāptaṃ dāsaṃ tu punaravehi tvam

2.122

itthaṃ gandharvasutāsaṃnidhito jigamiṣurdevyā
uktaḥ keyūramukhādyāsyati paścāttu patralekheyam

2.123

devīprasādameṣānubhavatviti tāṃ visarjyaiva
skandhāvāraṃ prāptaḥ piturāyātāndadarśa lekhaharān

2.124

avilambena kumāraḥ puramāyātviti niveśasamakālam
kādambarīnirāśo niragātsuhṛdaṃ niyujya senāyām

2.125

pitroratarkitena svāgamanenātulaṃ modam
kṛtvā sukhaṃ nyavātsītkādambaryā viyogasaṃtaptaḥ

2.126

acireṇa patralekhā prāgāddevyā visṛṣṭā sā
nijagāda vṛttamakhilaṃ devīviṣayaṃ kumārāya

2.127

bahunā kiṃ kathitena prāṇā devyāstvadāyattāḥ
atra hi kāle nīte bhūyājjagadāndhyamatraiva

2.128

avadhārya tāmavasthāṃ devyā mūrcchāvaśo'bhūtasaḥ
kṛcchrācca labdhasaṃjñaḥ sa upāyamacintayaddhantum

2.129

siprātaṭe kadācitkālaṃ gamayansapatralekho'sau
keyūrakaṃ tadānīṃ tvarayopagataṃ dadarśa saha bhṛtyaiḥ

2.130

dūrāvanataṃ dorbhyāmutthāpyāliṅgayaṃścainam
devīkuśalamapṛcchatkiṃ vā saṃdiṣṭamāryayetyuktam

2.131

adya tu kuśalaṃ tasyāstadapṛcchadbhavankuśalam
na ca mayi kiṃcicca tayā saṃdiṣṭaṃ nāhamāryayā prahitaḥ

2.132

yātaḥ kumāra iti vai śrutvā vācaṃ tataḥ prabhṛti
niḥśvasya dīrghameṣā mūkībhūtā luloṭha śayanīye

2.133

naivālapatsakhīṃ svāṃ madalekhāṃ nikaṭavartino nāsmān
uktaṃ tayaikadaitatkasmādatra sthitāḥ sarve

2.134

buddhāśayamaka tasyāstvarayopagato'smi pādamūlaṃ te
tvadvirahānalataptāṃ gamanenojjīvaya kṣipram

2.135

śrutvā keyūravaco dviguṇaṃ mūrchāmavāpāsau
udbudhya gantumicchanvividhaṃ cācintayanmanasi

2.136

gamanaṃ kathaṃ bhavenme pitroranavāpya cādyājñām
vyapadiśya kiṃ prayāmi spaṣṭaṃ kathaye nu sā viyogārtā

2.137

kasminnyasyāmi dhuraṃ ko'sminkārye bhavetsahāyo me
tamṛte sakhāyamekaṃ mantrisutaṃ so'pi nāyātaḥ

2.138

itthaṃ cintayato'sya śrutipathamāgāttu kiṃvadantyeṣā
prātaḥ skandhāvāro daśapuramañceti so'bhavattuṣṭaḥ

2.139

keyūrakaṃ mudāha prāptā devī mayāvagaccheti
prātaḥ sakhā mamāsau yo me gantuṃ bhavedvāram

2.140

ādāya patralekhāṃ tvaṃ yāhyagre'hamāgato'nupadam
yadvijñāpyaṃ tu mayā saiṣā devīṃ svayaṃ nigadet

2.141

baddhāñjaliṃ śirasi te madvacasā sā praṇamya vijñāpyā
āgamanaṃ viphalaṃ me jagadāndhyaṃ ca na bhavettathā kāryam

2.142

iti tāṃ niyujya, pitaraṃ sakhyurvijñāpya darśanārthaṃ saḥ
katipayabhṛtyaiḥ sahito'tarkita evāpa daśapuraṃ tuṣṭaḥ

2.143

tatrādṛṣṭvā suhṛdaṃ senādhyakṣānvilokya dīnāṃstān
matvāniṣṭaṃ dīnaḥ papracchaitānkimasya saṃjātam

2.144

śirasā praṇamya sarve devaṃ vijñāpayāṃcakruḥ
jīvati mantrisutaste yannāyātaḥ śṛṇuṣve taddhetum

2.145

yāte bhavati sa cāsmānūce'cchodaṃ saraḥ puṇyam
snātvādya tatra sarve yāsyāmaḥ śvo'vilambena

2.146

ityuktvācchode'sau snātvāpaśyatsamantataḥ kimapi
bhrānta ivāviṣṭa iva proce'haṃ yāmi no vrajata

2.147

tadavasthaṃ taṃ dṛṣṭvā bahuśo yatnaḥ kṛto'smābhiḥ
aprabhavo nirbandhaṃ dūrīkartuṃ tataḥ prayātāḥ smaḥ

2.148

śrutvā tannirbandhe hetuṃ nāvaitsa cintayankimapi
bhavatu svayaṃ gamiṣyāmyadhunā tatrāsti me devī

2.149

iti niścitya sa gatvā svapure bhūpaṃ dadarśa mantrigṛhe
āśvāsayantamenaṃ śukanāsaṃ viditavṛttāntam

2.150

asya nu kiṃcitskhalitaṃ yannāyātaḥ sa iti rājñaḥ
śrutvā vācamuvācāpayaśo mārchu pradehyājñām

2.151

śukanāsaḥ śrutvedaṃ bhūpamavocatkimucyate'śrāvyam
tiryagjātiviceṣṭo'nubhavatveṣo'nayasya vikṛtiṃ svām

2.152

pitroḥ prāpyānujñāṃ śukanāsamukhena tatra gantuṃ saḥ
karatalavadgāṃ mene devīṃ kādambarīṃ sapadi

2.153

kṛcchrādvisarjitaḥ sanpitrā mātrā ca mantriṇā rājā
acirādacchodākhyaṃ prāpa saraḥ pūrvadṛṣṭaṃ saḥ

2.154

tatra vicinvansuhṛdaṃ nāpaśyannāsya liṅgamapi
yāto bhavetkadāciṃddhaṃsyā nikaṭe tayātha viditaḥ san

2.155

itthaṃ vicintya gatvāpaśyaddīnāṃ mahāśvetām
taralikayā dhṛtavapuṣaṃ dṛṣṭvāniṣṭaṃ mahanmene

2.156

api vada bhagavatyāstvaṃ hetuṃ duḥkhasya nāyamalpaḥ syāt
prāpte mayi māṃ bhagavatyavekṣate naiva vakti no kiṃcit

2.157

iti tāmāpṛcchantaṃ bhagavatyavadatkimālpedeṣā
śṛṇu rājaputra, duḥkhaṃ śrotuṃ vaktuṃ na śakyaṃ yat

2.158

śrutvā gataṃ bhavantaṃ kādambaryā nirāśāham
atapaṃ tapa evātra prāṇānāṃ śoṣaṇaṃ yatsyāt

2.159

ekasmindivase'haṃ viprayuvānaṃ kamapyaikṣe
bhavataḥ samānavayasaṃ māṃ dṛṣṭvā so'bhavadvyagraḥ

2.160

sundari tapastvayedaṃ kriyate kasmātkimasti te prāpyam
prāpyaṃ tavāpi cetsyātkāmo'dhijyaṃ vṛthā dhanurvahati

2.161

tvadrūpadharṣito'haṃ vihvalacetāḥ kṛśāṅgyabhavam
kāmaḥ pañcaśarāṇāṃ karoti lakṣyaṃ tataśca māṃ pāhi

2.162

buddhvāsya duṣṭabhāvaṃ nāvocaṃ kiṃcidapyenam
tasmādanyatrāgāṃ vāraya durvṛttamiti sakhīmuktvā

2.163

atha māṃ niśīthasamaye candrajyotsnojjvale sa punaḥ
abhyetya kimapi vāñchannijapāṇiṃ saṃprasārayāmāsa

2.164

atha māviśadyakopaḥ śaptumavocaṃ sudurdhiyaṃ tamaham
na dahanti pañcabhūtānyavinayabhājaḥ kimadya dehaṃ te

2.165

tiryagjātiviceṣṭaḥ śuka iva vaktuṃ tvamīhase samyak
tāmeva jātimadya prāpnuhi naivaṃ kariṣyase'vinayam

2.166

vākyāvasāna eva svakṛtātpāpānnu madvacasā
apatatkṣitāvaceṣṭaḥ paścātsuhṛdaṃ tavāha smashrauṣam

2.167

śrutvā candrāpīḍastāmūce'sminmayā januṣi
gandharvarājaputryāḥ sevāṃ kartuṃ na pārinaṃ devi

2.168

aparasminnapi janmani tvameva bhava tadvidhātrī me
iti tāṃ bruvato hṛdayaṃ prāsphuṭadasya kṣaṇādrājñaḥ

2.169

tadavasthaṃ taṃ dṛṣṭvā tāṃ haṃsīṃ taralikotsṛjya
dadhre dehaṃ rājño hā hā kṛtvātha naṣṭasaṃjñasya

2.170

haṃsī tu tadvilokya vyalapattatkena śakyate vaktum
atrāntare tu devī śuśrāvācchodasarasi taṃ prāptam

2.171

labdhānujñā haṃsyā darśanamiṣataḥ svapitroḥ sā
madalekhayā sahāgādratiriva kāmaṃ dhṛtākalpā

2.172

yadi satyamāgataḥ syātsa śaṭho nāhaṃ tamālapāmyadya
vakroktibhistvayāsau vācyaḥ svasakhīṃ samādideśaitat

2.173

ālambya patralekhāpāṇiṃ keyūrakopadiṣṭādhvā
tatrāgatya viyogāttadavasthaṃ taṃ vilokya mūḍhābhūt

2.174

utsṛjya pāṇimasyāḥ saṃnidhimasyāpa patralekhāsau
vyalapaccaitrarathī sā svakṛte virataṃ kumāramavagatya

2.175

madalekhāvocattāṃ mā kuru śokaṃ kulaṃ pāhi
śrutvāpadaṃ bhavatyāḥ pitarau prāṇānprahāsyato niyatam

2.176

sā tāṃ jagāda mūḍhe vāñchā pitrorjijīviṣorbhavati
mama tu varaṃ jīvanatastyāgo'sūnāmanena saha gantum

2.177

matsaṃbaṃdhi samagraṃ dehārthibhyaśca maṇigiriṃ munaye;
vīṇāṃ svīkuru; pitarau sāntvaya; mā tvaṃ śucaṃ yāhi

2.178

haṃsīmāśliṣyoce pratyāśā te'sti kāpi na ca me sā
āmantraye tatastvāṃ bhūyādbhūyo'pi saṃgamaste me

2.179

ityuktvā nṛpadehaṃ puṣpai build rabhyarcya taccaraṇau
svāṅke kṛtvā bheje śrāntāvetau madarthamiti soktvā

2.180

taddehato'tha dhavalaṃ jyotirgatvā khamabravīddhaṃsi
āśvāsitā mayā tvaṃ pūrvaṃ vatse yato'si saprāṇā

2.181

asti ca malloke te deho'kṣata eva puṇḍarīkasya
śāpāvasānakāle prāpsyasi bhūyastvanena saṃyogam

2.182

candrāpīḍaśarīraṃ tvavināśi mamaiva deho'yam
kādambarīkaratalasparśādāpyāyitaṃ bhūyaḥ

2.183

saṃgaṃsyate'nayāsau śāpānte svalpakālena
pratyayato vapuretattiṣṭhatvanayārhaṇīyamaniśaṃ hi

2.184

atha yāte'ntardhānaṃ jyotiṣi sarvāḥ suvismitā āsan
indrāyudhaṃ pragṛhyāmajjadvāriṇi ca patralekhā sā

2.185

nāḍīdvayātsarasto'dṛśyata sa muniḥ kapiñjalo haṃsyā
natvā pṛṣṭo'śeṣaṃ vṛttaṃ so'pyāha tāṃ kramādvāhyaḥ

2.186

nīte matsakhidehe yāto'haṃ tadanu tallokam
divyāsane vidhuṃ taṃ dṛṣṭvāprākṣaṃ kuto'yamānītaḥ

2.187

avadatsa māṃ sakhā te kāmāta māmaśapadrātrau
janmani janmani bhāvaṃ martye bhaja māṃ nipīḍayasi yattvam

2.188

śrutvākṛtāgasaṃ svaṃ śaptaṃ pratiśāpamasya dadade'ham
bhava matsamānaduḥkhaḥ paścādvaṃsyāstu vyatikaro'dhigataḥ

2.189

doṣātsvakṛtādvirasau janiṣyate bhuvi mayā sākam
janmani janmani vīpsā caritārthā yena bhavati tava suhṛdaḥ

2.190

tattasyā śāpāntaṃ tiṣṭhatvavitaṃ mayā śarīramidam
ācakṣva cāsya pitre so'pi ca yatkṣemamatra tatkuryāt

2.191

gacchantaṃ māmaśapaddivyaḥ kaścittu tāpasastatra
ullaṅghya māṃ prayāto vājīva tvaṃ bhavāśu vājīha

2.192

tamavocaṃ praṇato me vyagrasyeṣṭhārthamaparādham
kṣamase na cetsakhā me bhūyāttenāstu me saṅgaḥ

2.193

sakhyurmitrasya tvaṃ vāhanatāṃ prāpya tasyānte
mokṣyasyavocaditthaṃ bhūtvāśvo'haṃ tato'pataṃ jaladhau

2.194

atha tāsu vismitāsvaprākṣīdvṛttaṃ tu patralekhāyāḥ
kādambarī, na jāne kiṃcidahaṃ yāmi tatpituḥ pārśvam

2.195

iti yāte tasminsā devī nṛpadehamarcayāṃcakre
divyairvicitrabhogairatyādarato manasyathāśvastā

2.196

ativāhya taddinaṃ sā dṛṣṭvānyedyustathaiva divyāṅgam
vismitahṛtsvasakhībhyo'darśayadabhavaṃśca tā muditāḥ

2.197

ākārya rājalokaṃ candrāpīḍānuyāyinaṃ tatra
vṛttaṃ nivedya nikhilaṃ tadvapurasmai ca darśayāmāsa

2.198

dṛṣṭvā pratyayamete vismitacittā jagurdevīm
tvatsaṃbandhādetatsarvaṃ saṃpatsyate śubhodantam

2.199

tārāpīḍasya carānprāptānatrāntare śrutvā
dattvā tvaritakametaiḥ sārdhaṃ tānpreṣayāṃcakre

2.201

āgatyojjayinīṃ te rājñīṃ rājānamūcire vyaktam
dṛṣṭo'cchode'smābhiḥ śeṣaṃ tvasmācca tvaritakācchṛṇutam 200
avagatyāsmādvṛttaṃ kaṣṭaṃ vismayakaraṃ ca bhūpaḥ saḥ
dehapratyayamapi ca śrutvāyāsītsaparikarastatra

2.202

āgatya tatra dṛṣṭvā taddehaṃ pūrvavadrājā
kādambarīprabhāvānmene sarvaṃ śubhodarkam

First 200 of 279 passages. Read on

Based on

See also: more in Verse epitomes and versifications

Discussed in 2 studies in Pramāṇa (listed on the page).