Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.26.20

Bhāratabhāvadīpa 6.26.20

Language
Sanskrit

6.26.20

‘nāyaṃ hanti na hanyata’ ityuktaṃ tatra na hanyata ityetadupapādayati tatrasthenaiva dvitīyena mantreṇa - na jāyata iti | ayam ātmā kadācit na jāyate abhinavo notpadyate | na vā mriyate niranvayo na naśyati | tārkikābhimataghaṭavat | tatra krameṇa hetudvayam ajo nitya iti | ajatvānna jāyate | nityatvācca na vā mriyata ityarthaḥ | astu tarhi kṣaṇikavijñānadhārārūpaḥ | tasyāvijñānavādibhirajatvanityatvābhyupagamādityāśaṅkyāha - bhūtvā bhavitā vā na bhūya iti | ayamityanuvartate | ayaṃ bhūtvā bhūyo bhavitā na | bhūyo'sakṛt bhūtvā bhaviteti bhavanakriyādvayasya ktvāpratyayoktaṃ samānakartṛtvaṃ dhāraikyābhiprāyeṇa | bhūtvaiva bhavitā na tu bhūtvā sthitvā vinaśyati | tārkikāṇāṃ hi vijñānamutpattisthitināśakṣaṇavyāpitvāttrikṣaṇāvasthāyi | vijñānavādinā tu pūrvasya nāśakṣaṇa evottarasyotpattikṣaṇaḥ sa eva tasya sthitikṣaṇaśceti kṣaṇikatvādvijñānānāṃ bhavanakriyādvayasyāvyavadhānādbhūtvā bhavitetyuktam | tādṛśo'pyayaṃ na yataḥ śāśvataḥ śaśvadekarūpaḥ | yo'haṃ bālye pitarāvanvabhūvaṃ so'haṃ sthāvire praṇaptṝnanubhavāmīti bālyasthāvirayorātmaikyapratyabhijñānāt | na ca sādṛśyātpratyabhijñānam | sādṛśyagrahītuḥ sthirasyābhāvāt | yadvā janmamaraṇahīno'pi dharmāntaraviśiṣṭaḥ pūrvaṃ bhūtvā punardharmāntaraviśiṣṭo bhavati ityapi na | bhūtvaiva bhavitā natvabhūtveti yojanā | arhatā hi śarīraparimāṇamātmānamabhyupagacchanto nityasyaivātmanaḥ krameṇa vyutkrameṇa vā maśakamanujamataṅgajaśarīraprāptau parimāṇabhedaṃ manyamānā bhūtasyaivātmano viśeṣaṇībhūtaparimāṇabhavanādaupacārikaṃ bhavanamabhyupagacchanti tadapi na | śāśvatatvādeva upacayāpacayavato madhyamaparimāṇasya vastuno nityatvāyogāt | anenaiva sukhaduḥkhādidharmāntarotpattyātmano bhāktaṃ bhūtvā bhavanaṃ pratyākhyeyam | nahi duḥkhādidharmiṇaḥ svanāśamantareṇātyantikaduḥkhocchedaḥ sambhavati | ghaṭādau yāvadrūpanāśādarśanāt | nanvajatvaṃ nityatvaṃ śāśvatatvaṃ cākāśe'pyasti ata āha - purāṇa iti | purā viyadādisṛṣṭeḥ prāgapi nava eva | etena apakṣayādidharmarāhityānmukhyamajatvādikam ātmana eva viyadādestvamukhyaṃ taditi darśitam | ataeva śarīre hanyamāne na hanyate | bhāṣye tu vāśabdaścārthe | na jāyate mriyate cetyarthaḥ | tatropapattiḥ ayaṃ na bhūtvā anutpadya na bhavitā ghaṭādivadato na jāyate | athavā nañaḥ pūrvānvayitvaṃ na jāyate na vā mriyata iti | yato bhūtvā abhavitā ghaṭavadvināśī na ato na mriyata iti | ‘śāśvataḥ, purāṇa’ ityetābhyāmupacayāpacayau niṣidhyete iti na hanyate na vipariṇamyata iti ca vyākhyātam | kecidevamāhuḥ | na jāyate mriyata iti pratijñā | kadācidityādinā tasyā upapādanam | aja ityādirupasaṃhāra iti ||

Linked texts (1)