Abhijnanasakuntalam 1.23.1
Mitabhāṣiṇī 1.23.1
- Language
- Sanskrit
1.23.1
rājeti | 'naratvāt' tata paraṃ [ pañcamyarthe paścāt saptāsi ] 'śūyate' vṛthate 'eva' | 'sarvathā' sarva prakāreṇa 'raṣā' śakuntalā 'apsarā sambhava' utpattisthāna yasyā tādṛśī | anasūyeti | 'atha kim' evametra [ 'aya kim' iti svīkāre avyayam ] | rājeti | etat 'upapadyate' yujyate | mānuṣīti | anvaya- mānuṣīṣu asya rupasya sambhava katha vā syāt | prabhātarala jyoti vasudhātalat na udeti | vyākhyā- 'mānuṣīṣu' mānavastrīṣu 'asya' amānuṣasya 'rūpasya' ākṛte sambhava utpatti 'katha' vā syāt' kathamapi na syāt [ sambhāvanāyāṃ liṅ ] | 'prabhābhi tarala jyoti' teja vaiduta jyoti, sūryyo vā, candrovā, 'vasudhāyā talāt' pṛṣṭhāt bhūtalāta 'na udeti' na uṅgacchati | vidyuta bhūtalāt na sphurati īdṛśaśca rūpa mānaṣīṣu na jāyate | ('śakuntalā ātmasmṛtyā' viśeṣato'bhimatajanāt stutyā, lajjitā 'adhomukhī tiṣṭhati' ) | rājeti | 'me manoratha' abhilāṣa 'labdha' prāpta 'avakāśa' antara yena sa | uḍāiyīmyā eva me śakuntalā madabhilāṣasya viṣayo bhavitumarhati | [ ata param— "kintu sakhyā parihāmodāhṛtā varaprārthanā śrutvā dhṛtadvaidhībhāvakātara me mana' ( rā-, vi-, ma- ) ] | said to have taralaprabhā ! Compare—'sundarī sā na vetye ṣa viveko kena jāyate | prabhāmātra hi taralaṃ dṛśyate na tadāśraya ||'—Dandin. 3 The figure is prativastūpamā | See under suḍāntadurlabha &c— mānuṣī is as absurd as the udaya of prabhātarala jyotiḥ from vasudhātatra | is śloka |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit