Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 2.16.1

Mitabhāṣiṇī 2.16.1

Language
Sanskrit

2.16.1

aho iti | 'aho' āścarye avyayam | 'dīptimato'pi' tejasā bhāsurasyāpi asya 'vapuṣaḥ' 'viśvasanīyatā' viśvāsayogyatā | asya bhāsuramapi vapuḥ viśvāsamutpādayati bhayaṃ naiva janayati ityarthaḥ | 'athavā' naitadāścaryam | 'upapannaṃ' yuktameva 'etadasmin ṛṣibhyaḥ' kaṇvādibhyaḥ [anyārthabhinnaśabdayogāt pañcamī] 'nātibhinne' anatibhinne ṛṣikalpe [ nañarthena naśabdena 'supsupā' iti samāsa ] 'rājani' duṣyante | adhveti | anvayaḥ—amunāpi sarvabhogye āśrame vasatiḥ adhyākrāntā | rakṣāyogāt ayamapi pratyahaṃ tapaḥ sañcinoti | vaśinaḥ asyāpi kevalaṃ rājapūrvaḥ puṇyaḥ muniriti śabdaḥ cāraṇadvandvagītaḥ muhuḥ dyāṃ spṛśati | vyākhyā—'amunā'rājñā 'api' ṛṣivat iva 'sarvaiḥ bhogye' vyavaharttavye 'āśrame' gṛhasthāśrame, ṛṣipakṣe tapovane, 'vasatiḥ' veśma gṛham [ "vasatī rātriveśmano " ityamara ! 'adhyākrāntā' adhikṛtā | 'rakṣārthoṃ' prajāpālane 'yogāt' vyāpārāt 'ayapi' ṛṣiriva 'pratyahaṃ tapa ' muhukta 'sañcinoti'arjayati 'vaśina ' lokeśasya ātma'śasya ca 'asyāpi' ṛṣiriva 'kevala rājan' iti śabda 'pūrvo' yasmāt tādṛśa 'puṇya' pavitra 'muniriti śabda' 'ākhyā 'cāraṇayo' baitālikayo devagāyanayorvā 'dvandvena' yugmena 'gīta' man 'muhu' bāra bāra 'dyā' svarga spṛśati' adhirohati | ṛṣirivāyamāśramavāsī tapaścaraṇaśīla | bhedastu ayaṃ rājapūrvako ṛṣi rājarṣi' ityetāvadeva | ato'ha bravīmi 'ṛṣibhyo nātibhinna rājani' iti |

Linked texts (1)