Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 4.1.1

Mitabhāṣiṇī 4.1.1

Language
Sanskrit

4.1.1

santviti | 'nanu' evadhāraṇe | 'sannihitā' samīpavarttinī | saiva patye satkāraṃ kariṣyati | anyatrāpyeā subhūrbhava ityarthaḥ | 'adya puna' dṛṣyantasya prasthānadarśanāt tadgatacittatayā 'hṛdayena' manasā [ dharmade kakaraṇe tṛtīyā ] 'asannihitā' uṭaje nāsti | dehena sā tatra, manasā tu hastināpure | tathāvidhayā tayā atithisatkriyā naiva yā bhavet | [ "uṭaje sannihitā" (ta-kā-)—"uṭajasannihitā" (rā-, vi-, ma-)]|| bhavatviti | 'etāvadbhiḥ' etatparimite 'kusumai' yāni citāni taireva 'phalam' karma samāptyate | ( atra sampādanakriyā gamyamānā | tāṃ prati kusumānāṃ karaṇatvāt tṛtīyā ) | ā iti | 'atithi paribhavati' avamanyate yā sā—tatsabuddhau, ("na bhābhū—" iti ṣatvaniṣedhaḥ ) | vicinteti | anvayaḥ—ananyamānasā yaṃ vicintayantī tapodhanaṃ mām upasthitaṃ na vetsi, sa pramatta prathamaṃ kṛtāṃ kathāmiva, bodhito'pi san tvāṃ na smariṣyati | vyākhyā —avidyamānamanyat yasya cālambanatvena tat 'ananyaṃ' tallakṣyamityarthaḥ ("naño'styarthānām—" iti bahuvrīhisuttarapadalopaśya vaikalpikaḥ ) | tādṛśaṃ 'mānasaṃ' mano yasyāḥ (prajñādyaṇa) | tādṛśī, tadekacittā satī 'yaṃ' janaṃ duṣmantamityarthaḥ, 'vicintayantī' dhyāyantī tvaṃ 'tapodhanaṃ' mahattapaso nidhi 'māṃ' durvāsasam 'upasthitaṃ' samīpe varttamānamapi 'na vetsi na budhyase 'sa' te manoyatojanaḥ 'pramatta ' unmatta manto janaḥ tanmāta ityarthaṃ 'prathamam' unmādadaśāyā pūrvaṃ 'kṛtā' gaditā 'kathāmiva bodhito'pi san' smāritaṃ sann‌pi 'tvāṃ na smariṣyati'| svayatu naiva smariṣyati, tvayā smārito'pi na smariṣyati|

Linked texts (1)