Abhijnanasakuntalam 5.12
Mitabhāṣiṇī 5.12
- Language
- Sanskrit
5.12
gautamīti | 'amaṅgalam' aśubhaṃ, yasya aśubhasya etat te dakṣiṇānvisyandanaṃ sūcakaṃ tat, 'pratihata' nirākṛta jānīhi| idañca cāśvāsavākya duniṃmitte jāte suhṛdbhiruccāraṇīyam| na hi vastutastadamaṅgala pratihatam|
purohita iti| dūrastha 'rājāna nirddiśya' tapasvibhyaḥ pradarśya āha 'aso bhavataśca varṇānāṃ brāhmaṇādīnāṃ caturṇām 'āśramāṇāṃ' gṛhasthādīnāñca caturṇā 'racitā' rakṣaka mahābhāgo duṣyanta, tapasvigauravāt 'prāgeva' bhavatāṃ praveśāt pūrva meva 'muktāsana' āsana parityajya sthita eva 'va pratipālayati' apekṣate puṇyamodṛśasya darśana tat 'ena paśyata' |
śārṅgaraveti| 'bho mahān brāhmaṇa', tatsambodhane| he dvijavara rājapurohita [ kiñcidiva solluṇṭhanametat ] rājñā anuṣṭhitamidama 'abhinandanīya' stutya kāma' satyam| 'tathāpi vaya' asmin viṣaye 'vayam [ "asmado dvayośca" iti bahuvacanam ] 'madhyasthā' udāsīnā | vayantu manyāmahe nātra kācit stuti, vā nindā| 'kutaḥ' ki' kāraṇamiti pṛcchasi cet śṛṇu|
bhavantīti| anvaya-tarava phalāgamairnamrā bhavanti| ghanā navāmbubhirdrūravilambino (bhavanti)| satpuruṣāḥ samṛddhibhiranuddhatā (bhavanti)| paropakāriṇāṃ svabhāva eva eṣaḥ| vyākhyā-'taravo' vṛkṣā 'phalāgamai' prasavodgamai hetubhi 'namrā' ānatā 'bhavanti' yena pathikā phalāni sukhena gṛhītvā tṛptā bhaveyu | 'ghanā meghā 'navāmbubhi' prathamajalāgamai varṣārambhe ityartha 'dūra' gaganāgrāt dūre bhūtalasamīpe 'vilambino' lambamānā bhavanti yena varṣaṇāt nidāghataptāḥsuśītā bhaveyu | 'satpuruṣā ' sujanā 'samṛddhibhi' aiśvaryādhikyai 'anuddhatā 'uddhatapratidvandvina abhigamyā ityartha [ virodhāthai naña] bhavanti yena arthina āgatya prārthita labdhvā tṛptā bhaveyu | 'paropakāriṇāṃ' parārtha ghaṭakānāṃ 'svabhāva eva eṣa' yat te sukhena labhyā bhavanti| prakṛtyā yat kṛta tatra kā stutirdu ṣyantasya iti bhāva |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit