Abhijnanasakuntalam 5.23
Mitabhāṣiṇī 5.23
- Language
- Sanskrit
5.23
śakuntaleti | 'atra' iha deśe suṣṭhu atiśayena 'svacchandena' ātmamatyā 'carati' yā tādṛśī, yathecchāvihāriṇī 'kṛtāsmi' pratipannā bhavāmi 'yā aham' [uttaravākyagatatvenopādānān na tacchabdacāpekṣā ] 'puruvaṃśe' ya 'pratyaya ' viśvāsa tena 'mukhi madhu' yasya tādṛśasya 'hṛdaye viṣa' yasya tādṛśasya ca "saptamīviśeṣaṇe—” iti jñāpakāt vyadhikaraṇapado bahuvrīhi | 'asyajanasya' hastābhyāsa karasamīpam upagatā' prāptā | pauravo 'ya pāpa na kuryāt ityena gata mamprati śocyāhamityartha 'hṛdayaviṣasya” ( ta-, nyā- )—' hṛdayasthitaviṣasya”, ( rā-, vi ma ) ]| 'paṭasya' vasanasya antena prāntena mukhamāvṛtya roditi' | śāiti| 'apratihatam' aniyantritam 'ātmakṛta' nijānuṣṭita 'ca pala' capalataḥ 'ittham' anena prakāreṇa 'dahati' paritāpayati | sāvaśyakakāritā tvayā kṛtā, tata phalamadhunā bhuṅkṣva | anvaya.-yata raha saṅgata viśeṣāt parīkṣya karttavyam | ajñāta hṛdayeṣu sauhṛdama eva vairībhavati | vyākhyā -'yata ' yasmāt heto yataścāpala dahati tata 'raha ' vijane yat 'saṅgata' samāgama tat 'viśeṣāta' viśeṣānuśayyena na tu sāmānyadṛṣṭyā [viśeṣamavalambya iti lyab lope karmaṇi pañcamī] 'parīkṣya' vimṛśya 'karttavyam' | anyathā aniṣṭamāha- 'ajñāta hṛdaya' mano yeṣāṃ teṣu janeṣu suhṛdayasyabhāva 'sauhṛda' maitrī [suhṛdayaśabdāta yuvādyaṇ | hṛdbhāva | ṣṇadityaṅi ] 'evama' anena prakāreṇa śakuntalā duṣyantagatarautyā cavaira' vaira sampadyamāna bhavati iti 'vairībhavati' śatrutā sampadyate | sāmānyata pauravo'yam iti na paryāptama, viśeṣata cāsya nā punaraya kīdṛśa ityapi te cintanīyamāsīt iti bhāva | [ “ityamātmakṛtam” (rā-, vi-, ma-) - "ittham" ( ta, nyā-) || “apratihatam” ( na-, nyā- ma- ) - “parihṛtam” ( rā-, vi- )] ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit