Abhijnanasakuntalam 5.24
Mitabhāṣiṇī 5.24
- Language
- Sanskrit
5.24
rājñeti | ‘bhavadbhavatyā’ śakuntalayā ya ‘pratyaya’ graho, tasyāt ‘eva’ tasmātprasalaṅgā ‘kimasyānyayutā’ sammilitā ‘doṣā’ yeṣu tai ‘mayutadoṣaiḥ’ varuddīpāropakai ‘akṣaire nipuṇa’ pauḍayadya | kaitavena asyā viśvāsotpādanameko doṣa, tattagodapalāpo dvitīya | dvayamapi asyā eva vādaprāmāṇyāt mayi āropitam | asyā vāda pratravāditha, prativādī me dṛṣṭa ityukta va | śāṅgeti | ‘asūyayā’ dīṣodghāṭanena saha, saṅkośanivṛtra | ‘adharama’ anuttama [ “mandre hīne'dharo'nyavata” iti viśva ] | ‘uttarama’ ūrdhvama [ “unnata pravaṇo'ye” iti hema ] | yadeva adhara tadeva uttaram ‘adharottarama’ adha vyāpina ūrdhvasthiti | tataśca gauṇyā vṛttyā—viparyāsaṃ | ‘adharottara’ viparyāsa ‘śruta’ kima ? iti kāku | tadeva spaṣṭayati | anvaya—ya ā janmana śāṭhyam aśikṣita tasya janasya vacanamapramāṇam | ye parātisaṃdhāna vidyeti adhīyate te kila āptavāca santu| vyākhyā— ‘ya’ śakuntalārūpo jana ‘ā janmana’ bhavāt prabhati adya yāvat śāṭhya’ kaitavam ‘aśikṣita’ śikṣitu na ārabdhavān ( ādikarmaṇi karttarikta ) ‘tasya janasya vacanam apramāṇa’ pramāṇa na pratyayānahaṃm iti rājokta śruta bhavadbhi | ‘pareṣāma’ anyeṣām ‘atisaṃdhāna’ vañcana ‘vidyā iti’ matvā ‘ye’ duṣyantādibhi ‘adhīyate’ niyamapūrva ka gurusakāśāt gṛhyate ‘te kila’ | kila ityarucau | ‘āptā’ pratyayitā ‘vāk’ yeṣā tādṛśā pratyayitavacanā ‘santu’ ityapi ca tenaivokta śrutam | viśvāsayogye apratyayam aviśvasanīya viṣayaka ca pratyayam ākāṅkṣatā adharottaramupasthāpitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit