Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 5.25

Mitabhāṣiṇī 5.25

Language
Sanskrit

5.25

rājeti | bhavatu bhavanta eva satyavādina na punarmādṛśā iti eva tāvat asmābhi 'abhyupagataṃ' svīkṛtam| kintu na hi niṣprayojanā loke kācit pravṛtti | brūhi punare'nām atisandhāya' vañcayitvā kiṃ labhyata prayojanaṃ sidhyati na |
śāṅgreti | 'vinipāta' narake patanametena labhyate |
rājeti | 'vinipāta' narake patana 'pauravai' rājabhi 'prārthyata' iṣyate 'iti etat na śraddheya' na ādaraṇīyam|
śāradvata iti| 'uttareṇa' prativacanena kim| gajñā saha vādaprativādena alam | 'gurau niyoga' śāsanam 'anuṣṭhita' śakuntalā rājasakāśamānītā | vādān nādiṣṭo vayam| samprati 'vaya pratinivṛttāmahe' āśrama pratigacchāma anvaya —tat eṣā bhavata patnī| enā tyaja vā gṛhāṇa vā| hi dāreṣu sarvatomukhī prabhutā upapannā|
vyākhyā--'tat' ityupasaṃhāra iti rāghavabhaṭṭa | viharaṇāsupama hasati | 'eṣā' iya śakuntalā bhavata patnī, yathāśāstra pariṇītā dvārā enām [anvādeśe ena [deśa] 'tyaja vā' tyaktumicchasi ceta tyaja, 'gṛhāṇa vā gṛhītu yadi vāñchasi gṛhāṇa | 'hi' yata 'dāreṣu' kalatre viṣaye [dāraśabdo bahule cāstriyām] sarvata sarvāsudikṣumukha lakṣaṇayā pravṛtti yasyā tādṛśī sarvākārā ityartha [atra mukhaśabdasya svāṅgavācitvābhāve ḍīṣabhāva yukta | kintu evavidhaprayoga, abhiyuktaprayogāta sādhavarśo yadvā—sarvata - śabdasya dikvācitva svīkṛtya “dik pūrvapadātṅīp” iti ṅīp] 'prabhutā' svantanvatā upapannā yuktā| bhaktatanva patnyā gadyaṇasyāyaśca, tata yathecchamasyā vṛttasva|
śakuntaleti| 'anena' kitavena' śaṭhena 'vipralabdhā' vañcitā asmi, yūyamapi māṃ' parityajaya iti 'kadam' etat| 'anupratiṣṭhate' paścāt gacchati [ samavapravibhya stha' ityātmanepadam ]| gautamīti| sthitvā' samāśvasitā bhūtvā| 'karuṇam' ārtaṃ yathā tathā 'paridevayate' vilapati yā tādṛśī satī [ “vilāpa paridevanam” ityamara ] 'na' asmān 'anugacchati'| 'bhartari pratyādiśina' nirākurvati paruṣe, kaṣṭaṃ kaṣṭamiti rudatyatha 'ki vā' anyat 'me putrikā' anukampitā duhitā karotu'| asmadanugamana vinā kimanyadasyā śaraṇam ? tadasyai mā krudha|
1. karuṇa &c-karuṇa + pari + diva (krajane-curādi) or (daiva bhvādi) + ṇini (or ṇijuc ) sādhukāriṇi kartari|

Linked texts (2)