Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.10

Mitabhāṣiṇī 6.10

Language
Sanskrit

6.10

vidūṣaka iti | 'mātā' ca 'pitā' ca 'natrau' padāvaha 'viyogena' viraheṇa 'duḥkhitāṃ' duhitara draṣṭu na khalu pārayataḥ | tanpratye menakā svayameva samāgatya sukhodayodarka vidhāsyati | rājeti | anvayaḥ—dasannivṛttyai vyatītaṃ tat svapno nu, māyā nu, matibhramo nu, tāvatphalameva kliṣṭa puṇya nu | he vayasya ete manorathānām prapatatprapātāḥ | vyākhyā —'na sannivṛttiḥ' punarāgamanam 'dasannivṛttiḥ | tasyai, apunarāgamanāya 'vyatīta' gata tat pūrvānubhūta śakuntalāsamāgamarūpa vastu svapno nu' vā [ nu iti vikalpe ] | padā nāha sadā suptaḥ kuta svapna ? tanpratya 'māyā nu' kenacit ripuṇā mayi prayuktam īndrajāla vā, kintu sarvajanapriyo'ha nāsti me śatru tat kye māyā | bhavatu tarhi 'matibhramo nu' buddhivikāro vā, tana patattve śakuntalākhye padārthe tattvabhrāntimeṃ jātā | tathā cet syāt adhunā prasannadṛṣṭau matau niṣpakṣarūpeṇa bodho jāyeta, na ca punarjāyate | tat vastu 'tāvat' tatparimāṇaṃ 'phala yasya tādṛśameva ataeva 'kliṣṭa samprati kṣīṇa 'puṇya nu' | 'henāha' tadā satyameva śakuntalayā milita idānī prakṣīṇe puṇye tayā viyuktaḥ | eva caturṣvapi pakṣeṣu tayā puna samāgamo'sambhava | ataeva he 'vayasya ete' catvāraḥ pakṣāḥ 'manorathānām' abhilāṣāṇā puna samāgamābhilāṣāṇāmityarthaḥ, 'patatprapātā' tuṅga-' śailādadhaḥ 'prapātāḥ' patanasthānāni | svapnamāyāmatibhrame kṛtānā mithyātvāt teṣāṃ puna. prāpti asambhavā | puṇyasya ca kliṣṭatvāt tathaiva | tat yathā śailādnāta patito na pratyāvarttate tathaiva manorathya puna samāgamābhilāṣo na sandṛśyate | ["kliṣṭam" (rā-, vi-, ma-)—"skṛtam" (ha- kā-,) | "puṇyam" (rā- vi-, ma-,)—"puṇyeḥ" (ta-, nyā-,) | "tadatītameta" (rā-, vi-,) "tadatīva manye" (ta-, nyā-,)— "tadatītameva' (ma) | "—prapātā' (rā-, vi-)—prapātam" (ta-, nyā-) —"prapāta. (ma-) ] |
in the rule "mātāpitrorudīcām" (ii) pitarau by ekaśeṣa by the rule "pumān striyā" |
differently thus—तत् असन्निवृत्तौ अतीतम् (That thing has gone never to come back), svapno nu, matibhramo nu tāvatphalameva kliṣṭa puṇya nu (Was it a entitled (c) asannivṛttau - sam + ni + vṛta + ktinbhāve = sannivṛtti return na sannivṛtti | tasyai | tādarthye caturthī | (a) ete - Refers to the four--svapna &c. Raghava has ete manorathāḥ | (e) manorathānām-rathā iva rathā ityalīke, alīkā manorathā ityarthaḥ"| (f) ataṭaprapātā - ataṭa is bhṛgu a pre-

Linked texts (1)