Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.15

Mitabhāṣiṇī 6.15

Language
Sanskrit

6.15

anugaccheti | 'yāvadāgacchāmi' [ yāvadyoge bhaviṣyati laṭ ] tāvat 'avalambasva' dhāraya | yāvadavadhau [ “yāvattāvaddivāvadhau' haimaḥ ] | rājeti | anvaya – he sakhe, pūrva sākṣāt upagatām imā priyām apahāya citrārpitāṃ bahu manyamānaḥ nikāmajalāṃ srotovahā pathi atītya mṛgatṛṣṇikāyāṃ praṇayavān jātaḥ | vyākhyā—he 'sakhe pūrva prathamaṃ 'sākṣāt' svayam 'upagatā' samīpa prāptām 'imāṃ priyāṃ vallabhā m 'apahāya upekṣyā atikramya, paścāt citre arpitām ālekhye likhitāṃ 'bahu manyamāna' tathā śraddadhan 'ahaṃ nikāmajalāṃ' bhūrisalilāṃ' 'srotovahā' nadīṃ pathi vartmani 'atītya' atikramya, mārgavaśādaiva anāyāsena prāptāmupekṣya 'mṛgāṇā' paśūnā yā 'tṛṣṇā' lobha sā asti yasyāṃ tasyā 'mṛgatṛṣṇikāyāṃ marīcikāyām [ ṣaṣṭhīsamāsa, | arśa-ādyaca | svārthe kan || 'mṛgatṛṣṇā marīcikā" ityamaraḥ] 'praṇayavān' sākāṅkṣī 'jātaḥ | vartmanyeva prāptā svādūdakā nadī tyaktā marīcikānumaraṇa yathā hāsyakara, svayamāgatā śakuntalā vihāya kālpanika taccitre mamādaro'pi tathaiva iti bhāva | [ 'rājā' (vi)—'rājā (niśvasya)" ( ta-, vyā-)-'rājākaṣṭa hi" ( rā-, ma ) | "ahamimām" ( ta, vi vyā-) - "punarimām" (rā-) "muhurimām" ( ma-, ) ] ||
vidūṣaka iti | mayameva dṛṣṭāntamavalambatā | 'eṣa pratrabhavān nadīṃ' śakuntalārūpām 'atikramya mṛgatṛṣṇikayā' citrarūpayā 'prakānta suhṛt' | etat tu rājñā śrutaṃ cet tasya tāpo varddheta ityātmagatamuktam | [ "lekhitavyam" (vi) "likhitavyam" (rā-, rāma-) "ālikhitavyam" (ta-, nyā) ] ||
sānumatīti | 'yo yaḥ pradeśaḥ sthāne me 'sakhyāḥ' śakuntalāyā 'abhirūpaḥ ramyaḥ [ "abhirūpau budhe ramye" iti viśvamedinyau ] taṃ tam 'ālekhitu' citrayitu 'kāmaḥ abhilāṣī yasya tathāvidha [ "karttari kṛt" ityanuvṛttyā samānādhikaraṇapado bahuvrīhiḥ| "avyayakṛto bhāve" iti pakṣe tu vyadhikaraṇapadaḥ | 'tudāmanasostapi" iti makāralopa ] 'bhavet [sambhāvanāyāṃ liṅ ]
1 लेखितव्यम्—Raghava reads लिखितव्यम् । There seems to catuṣpācchakuniṣvālekhane| Bhattoji says vilekhitum" under the rule 'īśvare 2 ālikhitu' &c—ā+likha+tumun karttari ālikhitum, ālikhitu kāmo'sya| The m of ālikhitum disappears by the kārikā—tumpratyayasya rūpaṃ tuṅmanasostapi| mno vā tadahiṃtayormāṃ masya paciyuḍaṣṭacau ||' The bhāṣyakāra

Linked texts (1)